އުމުރުން މިހާރު 68 އަހަރުގެ އަބްދުﷲ ހާދީ (ހާދީބެ) އަށް އޭރު އެންމެ 19 އަހަރެވެ. ފެލިވަރުގެ ވަޒީފާ އަށް އެހާ ޅަ އުމުރުގައި ވަދެ، ގާތްގަނޑަކަށް މުޅި އުމުރު އެ ހޭދަކޮށްލަނީ އެ މަސައްކަތުގަ އެވެ. އުމުރުން 65 އަހަރު ވުމާ އެކު، މީގެ ތިން އަހަރު ކުރިން ރިޓަޔާވި ނަމަވެސް އޭނާއާ ނުލައި ފެލިވަރުގެ ކޯލްޑް ސްޓޯރޭޖު ނުހިންގުނެވެ. ރިޓަޔާ ވުމަށް ފަހު ވެސް އެ އޮންނަ އުސޫލުގެ ތެރެއިން ހަމަ އެ މަސައްކަތަށް އަލުން ޖެހުނީ ނުކުންނާށެވެ.
އުމުރުން 70 އާ ގާތްކުރާއިރު ވަޒީފާއަކަށް ނުނިކުމެ އުފަން ރަށް ޅ. ނައިފަރުގައި އުޅެވެން އެބައޮތެވެ. އަމިއްލަ ގެ ރަނގަޅު ފެންވަރަކަށް ހަދާފައި އެބަހުއްޓެވެ. ދަރިން ބޮޑެތިވެ ތިބީ ވަޒީފާގަ އެވެ.
އެހެނަސް ފެލިވަރު ކޯލްޑް ސްޓޯރޭޖާ ދުރަށް ނުދެވުނީ ހަމަ އެ މަސައްކަތަށް ގަޔާވާލެއް ބޮޑުކަމުންނެވެ. ފެލިވަރު ދެކެވާ ލޯބި ބޮޑީ އެވެ. ފެލިވަރު ހިންގަން ތިބި އިސްވެރިންނަށް ވެސް އެ ތަނުގެ ކޯލްޑްސްޓޯރޭޖު ބަލަހައްޓާނެ ވަރުގެ ތެދުވެރި، އިހުލާސްތެރި އެހެން މުވައްޒަފަކު ނުފެނުނީ އެވެ.
"މިތަނުން އަނެއްކާ ވެސް އަޅުގަނޑުގެ ހިދުމަތް ބޭނުންވާތީ އަލުން އައީ. އަޅުގަނޑުގެ ސިއްހަތު ވެސް ތަންދޭތީއާ އެކު އެއީ،" ހާދީބެ "މިހާރު" ގެ ނޫސްވެރިންނަށް ބުންޏެވެ.
ރިޓަޔާ ވުމަށް ފަަހު، އަލުން ފެލިވަރުގެ ވަޒީފާ އަށް ވަނުމުން ހަގީގަތުގައި ހާދީބެ އަށް އާމްދަނީގެ ގޮތުން ވަނީ ގެއްލުމެވެ. އެއީ ކޮންޓްރެކްޓް ސްޓާފަކަށް ވުމުން އިތުރު ގަޑީގެ މަސައްކަތަށް އެއްވެސް ކަހަލަ އިނާޔަތެއް ނުލިބޭތީ އެވެ. ކިތަންމެ ގިނައިން އިތުރު ގަޑީގައި ވަޒީފާ އަށް ނުކުތަސް ލިބެނީ "ޒީރޯ" އެލަވަންސެވެ.
އެކަމާ ގުޅޭ ގޮތުން ސުވާލު ކުރުމުން ހާދީބެ ދިނީ މާނަފުން ޖަވާބެކެވެ.
"އަޅުގަނޑުމެން އަތުން ކޮށްފައި ހުރި މަސައްކަތްތަކަށް ވުމުން ހަމަ އެ މަސައްކަތް ދޫކޮށްލާފައި ދާހިތެއް ނުވަނީ. އެއްޗެއް [އިތުރަށް] ނުލިބުނަކަސް ރައްޔިތުންނަށް ހިދުމަތް ކުރުމުގެ ބޭނުމުގައި، މަސްވެރިންނަށް ހިދުމަތް ކުރުމުގެ ބޭނުމުގައި މަސައްކަތް ކުރާ ހިތުން އަލުން އައިސް މި ހުރީ،" އޭނާ ބުންޏެވެ.
"އިތުރަށް އެއްޗެއް ނުލިބުނަސް ޝަކުވާއެއް ނެތް. މިހާރު އަޅުގަނޑަކަށް އޯވާޓައިމެއް ވެސް ނުލިބޭނެ. ހޮލިޑޭއެއް ވެސް ނުލިބޭނެ. މުސާރަ އަށް ލިބޭ އެއްޗެއް ލިބޭނީ. އެކަމަކު ވެސް މަސައްކަތަށް ހުންނަ ޝައުގެއްގެ ބޮޑުކަމުން މިކަމުގައި އަދިވެސް މި އުޅެވެނީ."
ހާދީބެއާ އެކު އަހަރެމެންނަށް އުޅެވުނު ކުޑަ ވަގުތުކޮޅުގައި ވެސް ފެނުނީ އެ ޝައުގެވެ. މަސައްކަތާއި ވަޒީފާ އަށް ކަމޭހިތާ ވަރެވެ. ކައިރީގައި އޮތް ނައިފަރަށް 15 ވަރަކަށް މިނިޓުން ކޮންމެ ދުވަހަކު ފެރީގައި ދެވޭނެ އިންތިޒާމު ފެލިވަރުން ހަމަޖައްސާފައި އޮތަސް އޭނާ ރަށަށް ދަނީ ހުކުރު ދުވަސްތަކުގައި އެކަންޏެވެ. ޖެހިގެން އަންނަ ހޮނިހިރު ދުވަހު ފަތިހު ހުންނާނީ އަނެއްކާ ވެސް ކޯލްޑްސްޓޯރޭޖުގެ ޔުނިފޯމު ލައިގެން، މަސައްކަތަށް ނުކުމެ އެވެ.
ހާދީބެ ނުދަންނަ މީހަކު މި އޮތް ބޮޑު ފެލިވަރުގައި ނުހުންނާނެ އެވެ. މީގެ 48 އަހަރު ކުރިން ޖަޕާނު މީހުން ފެލިވަރު ކޭނަރީ ފެކްޓަރީ ހިންގި ދުވަސްވަރުން ފެށިގެން ހާދީބެއަކީ އެ ތަނުގެ ކޯލްޑް ސްޓޯރޭޖުގެ މައި މުގޫ އެވެ. ޖަޕާނަށް ގެންގޮސް ތިން މަސް ދުވަހުގެ ހާއްސަ ތަމްރީނުތަކެއް ހެދި އެވެ. އެއީ މަސް ކެއްކުމާއި މަސް ބަންދުކުރާ "ދަޅު ކެއްކުން" ނުވަތަ ކޭނަރީގައި ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތްތަކުގެ ތަމްރީނުތަކެވެ.
ޖަޕާނުގައި ހެދި ތަމްރީނުތަކަށް ފަހު، އެނބުރި އައިސް މީގެ 40 އެތައް އަހަރެއް ކުރިން ވެސް ފެލިވަރު ކޯލްޑްސްޓޯރޭޖު ބެލެހެއްޓީ ހާދީބެ އެވެ. ފެލިވަރު ހިންގަން ތިބި ޖަޕާނު މީހުން ފަސް އަހަރު ފަހުން ދިއުމުން ސީދާ ދިވެހި ސަރުކާރުން ފެލިވަރު ކޭނަރީ ހިންގަން ފެށުމާ އެކު ވެސް ހާދީބެ ނޫން މީހަކު ނުފެނުނެވެ. ކޯލްޑްސްޓޯރޭޖު ހިންގަައި ބަލަހައްޓަން ލޮލުގައި އަޅައިގަތީ ހަމަ އެ ހާދީބެ އެވެ. އެހެންވެ، ސީދާ ދިވެހި ސަރުކާރުން ފެލިވަރު މަސްކާރުޚާނާ ހިންގަން ފެށީއްސުރެ ކޯލްޑްސްޓޯރޭޖުގައި ހުރި ހަމައެކަނި މުވައްޒަފަކީ ވެސް މިހާރު ހާދީބެ އެވެ.
ހާދީބެ ބުނި ގޮތުގައި ފެލިވަރު ކޯލްޑްސްޓޯރޭޖާ ކިރިޔާ ވެސް ދުރަށް ދާން ޖެހުނީ 2004 އިން ފެށިގެން ކޫއްޑޫ ފެކްޓަރީ ހަމަޔަކަށް އަޅުވަން އެ ތަނަށް އޭނާ ބަދަލުކުރި ދުވަސްވަރު އެވެ. އެއީ އެކަމަކު ހަތް އަހަރެވެ. އެހެން ނޫނީ ހާދީބެއަކީ ފެލިވަރު ކޯލްޑްސްޓޯރޭޖުގެ "ބަނޑޭރި" އެވެ.
"އެހެން އުޅެފައި އަނެއްކާ މިތަނަށް [ފެލިވަރަށް] ބަދަލުވީ އަމިއްލަ އަށް،" ފެލިވަރާ މެދު އޮތް ޝައުގުވެރިކަން ކިޔައި ދެމުން ހާދީބެ ބުންޏެވެ.
ހާދީބެއަކީ 48 އަހަރު ކުރިން ޖަޕާނު މީހުން ފެލިވަރު މަސްކާރުހާނާ ހިންގަން ފެށުމުގެ ކުރިން ނައިފަރުން އެންމެ ފުރަތަމަ ވަޒީފާ އަށް ނެގި ތިން މީހުންގެ ތެރެއިން އެކެކެވެ.
"އޭރު ނައިފަރުން ގެނައީ ތިން މީހުން. އެއީ އަބްދުﷲ ކިޔާ ކުއްޖަކާއި އަބްދުއްރައްޒާގު ކިޔާ ކުއްޖަކާއި އަޅުގަނޑާ. އިސް މީހުންގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރަން އަޅުގަނޑުމެން ގެނައީ،" ހާދީބެ ބުންޏެވެ.
ފެލިވަރު ކޯލްޑްސްޓޯރޭޖުގައި ކުރާ ކަމަކީ މަސްވެރިންގެ އަތުން މަސްގަނެ، ފިނިކުރާ ނިޒާމުގައި މަސްތައް ބެލެހެއްޓުމާއި މަސްވެރިންނަށް އައިސް ވިއްކުމާއި ދަޅުމަސް ބަންދުކުރާ ކާރުހާނާ އަށް ބޭނުންވާ ސައިޒުގެ މަސްތައް ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ.
"މި ތަނުގައި މަސްތައް ސައިޒު ކުރުން ފަދަ ހުރިހާ ކަމެއް ވެސް ކުރާނީ އަޅުގަނޑު ބުނާ ގޮތަކަށް. މިއަދު މަސް ޝޯޓްއައުޓް ކުރާނީ މިވެނި ގޮތަކަށޭ ބުނެފިއްޔާ އެ ގޮތަކަށް އެ މީހުން ޝޯޓްއައުޓް ކުރާނީ. ކޭނަރީން އެދޭ ގޮތަކަށް އަޅުގަނޑުމެން އެ ކަމެއް ކޮށްދޭން ޖެހޭނީ،" ހާދީބެ ކިޔައިދިނެވެ.
މަސްވެރިކަން ރަނގަޅު ދުވަސްވަރެއްގައި ނަމަ ދުވާލަކު 150 ޓަނު މަސް ވެސް ފެލިވަރު ކޯލްޑްސްޓޯރޭޖުގައި ރައްކާ ކޮށްފައި އެބަހުއްޓެވެ. އެއްފަހަރާ 750 ޓަނު މަސް މި ކޯލްޑްސްޓޯރޭޖުގައި ރައްކާ ކުރެވޭއިރު މަސްވެރިކަން ދަށް ދުވަސްވަރެއްގައި ލިބެނީ 40-50 ޓަނު މަހެވެ.
މަސްކާރުހާނާ އަށް ބޭނުންވާ ވަރަށް [މައިނަސް 18-22] އޭ ދޭތެރޭގައި މަސްފިނިކޮށް އެ ބެލެހެއްޓުމަކީ ހާދީބެގެ ޒިންމާ އެކެވެ.
ކޮންމެ ދޯންޏަކުން ކިރާ މަހުގެ ސައިޒާއި ދުވަހާއި ގަޑި ހިސާބު އަކުރުން ދިމާކުރަން ޖެހެ އެވެ. މަސްތައް ކޯލްޑްސްޓޯރޭޖަށް ގެނެސް އެ ތަނުގައި ކިރާނީ އެ ދޯންޏެއްގެ ކެޔޮޅުމީހާގެ ހާޒިރުގަ އެވެ. އެއީ ވެސް ހުރިހާ ހިސާބެއް ދިމާކުރަން ޖެހޭތީ އެވެ.
"އެ ހުރިހާ ހިސާބެއް ހިފައިގެން އަނެއް ދުވަހުގެ މެންދުރު ދޭއް ޖަހާއިރު އަޅުގަނޑުމެން ދާނީ ޕްރޮޑަކްޝަން މީޓީން އަށް ކޭނަރީ އަށް. ކޭނަރީ އަށް ބޭނުންވާ ސައިޒުތައް ކަނޑައެޅީމާ އެ މަސައްތައް އެ ރޭގަނޑު އެ މީހުންނާ [މަސްކަނޑާ މީހުންނާ] ހަވާލު ކުރުން ދެން އޮންނާނީ،" ކޯލްޑްސްޓޯރޭޖުގެ މަސައްކަތް ހިނގާ ގޮތް ކިޔައިދެމުން ހާދީބެ ބުންޏެވެ.
އެ އިން ކޮންމެ ވަގުތެއްގައި ހާދީބެ އެ ތަނެއްގައި ހާޒިރުވެ ހުރެ އެވެ. ކޯލްޑްސްޓޯރޭޖަށް މަސް ގެންނަ ހިސާބުން ފެށިގެން ކޭނަރީ އަށް މަސްތައް ކަނޑަން ގެންދަނީ ވެސް ހާދީބެގެ ކުރިމަތީގަ އެވެ. މާނައަކީ އެހާ ގާތުން އެ ހުރިހާ ކަމެއް ހާދީބެ ބަލާނެ އެވެ. ލޮލުން ކައްސާލައިގެން އެއްވެސް ކަމެއް ނުދާނެ އެވެ.
ހާދީބެގެ އުމުރަށް ބަލާނެ ކަމެއް ނެތެވެ. އުމުރުން 19 އަހަރުން ފެށިގެން އޭނާގެ ޝައުގުވެރިކަން ހުރި މި ވަޒީފާގައި އެންމެ ސިކުންތެއް ވެސް ބޭކާރު ކޮށެއް ނުލަ އެވެ. މިހާރު 68 އަހަރު ވެފައިވާއިރު ޒުވާނަކަށް ވުރެ މާބޮޑަށް ވެސް ހީވާގި އެވެ. ފެލިވަރުގެ ކޭނަރީ އަށް 48 އަހަރު ފުރުނުއިރު އަދިވެސް އެ ތަން ހިންގައި ބަލަހައްޓާނެ އެހެން މީހަކު ނުފެނުމުން ހާދީބެގެ މުހިންމުކަން އެނގެ އެވެ.
ފެލިވަރު ކޯލްޑްސްޓޯރޭޖުގެ އާ ބާބެއް ދާދި އަވަހަށް ފަށާއިރު ހާދީބެ އަށް އެ ޝަރަފު ވެސް ލިބުން ގާތެވެ. އެއީ ޒަމާންވީ 750 ޓަނުގެ ކޯލްޑްސްޓޯރޭޖުގެ ބަދަލުގައި އެއްފަހަރާ 4،000 ޓަނު ރައްކާކުރެވޭ ކޯލްޑްސްޓޯރޭޖު ހުޅުވުމެވެ. އެ ދުވަހު އެ ތަނުގައި ހާދީބެ ހުރެއްޖެ ނަމަ ބައިގަރުނު ހަމަވާއިރު އެ އޮތީ ހާދީބެ އަށް ތާރީހީ ޝަރަފެއް ލިބިފަ އެވެ.