ގިސްލައި ކަރުނަ އަޅަމުން މަންމަ އަހަރެންގެ ބޮލު ފުނާ އަޅައި ނަލަ ހައްދަނީ އެވެ. އިރުއިރުކޮޅުން ކަރުނަތައް ފޮހެލަ އެވެ. ހުވަނދު މަލުގެ ތާސީރުން އެއްވަސް ވެފައިވާ ކާށިތެލުން އޮފުކޮށްލާފައި އޮތް އިސްތަށިގަނޑުގެ ފަހަތަށް ހުޅިއެއް ޖަހާލައި، އެ ހުޅީގެ ތެރެއަށް ހަރުކޮށްލި ތާޒާ ގުލްޗަމްޕާ މަލަކުން ފުރިހަމަކޮށްލި އެވެ. ހުރި ހަމައެކަނި އަންހެން ދަރި ލިބާހަށް ހެޔޮވަރުވެ ކެހިވެރި ލޯތަކަށް ފޮރުވަން ޖެހިފައި ވަނިކޮށް އެ ދަރި މުޅި އުމުރަށް ގެއްލިގެންދާތީ ހިތް ކުދިކުދި ވެފައި ހުރި މަންމަގެ ލޮލުން ކަރުނައެއް ނުހިކެ އެވެ. އެކަމަކު ބޮޑުއަށީގެ އެއްކޮޅުގައި ދޮޅިން އަތް ނުނެއްޓިފައި އިން ބައްޕަގެ މޫނުމަތީގައި އެއްވެސް އިހްސާސެއް ނެތެވެ. ދަރިފުޅާއޭ، ބައްޕަ އަށް ކޮށްދެވޭނެ ކަމެއް ނެތޭ، މާފުކުރާށޭ ބުނާ ކަހަލަ އެވެ.
(މިއީ މީގެ ހަ އަހަރު ކުރިން ޝާއިއުކުރި "ރަށް-ނާމާން-ރޭ" ވާހަކައިގެ ފެށުމެވެ. އެ ވާހަކައިގެ ސީކުއެލްއެއްގެ ގޮތުގައި މި ގެނެސްދޭ އާ ބައިގެ ކުރިން ކުރީގެ ވާހަކަ ވިދާޅުވާށެވެ.)
އުޖާލާ ހަނދުވަރުން ދިއްލުނު އެތައް ރެޔަކާއި އެއާ ވިދިގެން ކަޅުފޮއެ އެތައް ރެޔެއް ހޭދަވެ ހިނގައްޖެ އެވެ. ރަންނަމާރީގެ އުނދަގުލެއް ނުޖެހެ އެވެ. ރަސްގެފާނުގެ އަމުރަށް ފައްޅި ތަޅައި ސުންނާފަތިކޮށްފި އެވެ. ޖެހުނު ގަދަ ވިއްސާރައެއްގައި ބިޔަ ރާޅާ އެކު އެތަނުގެ ބިންގާ ވެސް މާ ކަނޑުގެ ތެރެއަށް ދަމައިގެންފި އެވެ.
ކަޅުފޮއެ ރެޔަކުން، ޖަހާ ބިޔަ ރާޅަކުން އަހަރެންގެ ސިކުނޑިން އެ ރޭގެ އެންމެ ސިކުންތެއް ވެސް ފިލައިނުދެ އެވެ.
އެރޭ އެ ފައްޅީގެ ތެރެއިން އިވުނީ ދެ ފިރިހެނަކު ތަޅާފޮޅާ އަޑެވެ. އެއީ ރޫހާނީ ކަމެއް ނޫނެވެ. ކަނޑުގެ ފުންމިނުން އަރައިގެން އައި އަލިފާންގަނޑެއް ވެސް ނޫނެވެ. އެއީ މާނޭވާލަމުން، ދޮރުމަތީގެ ފަސްގަނޑު މަތީގައި އޮޅުލަމުން ދިޔަ ދެ އިންސާނުންނެވެ. އެކަކު ސަލާމަތްވެގެން ދުވަން މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔައިރު، އަނެކަކު ހުރީ ފިލައިގެން ދިޔަ ނުދީ ބައްދައިގެންނެވެ.
ހެނދުނު އިރު އެރި ފަހުން، މީހުންތައް އެއްވެ އަހަރެން ދުނިޔޭގައި ހުއްޓާ ފެނުމުން، މޫނިމާ ގަސް ދޮށަށް އެންމެ އެއްކޮށް ރަސްގެފާނު ވާހަކަ ދެއްކެވި އިރުގެ ކަންކަމުން އަހަރެންގެ ޅަ ސިކުނޑިއަށް ކަމެއް ސާފުވާ ވަރުވީ އަދި ކިރިޔާ އެވެ.
އަހަރެން ސަލާމަތްވިކަން އެނގުމުން، އެކަމުގެ އުފަލުގައި ބައިވެރިވާކަށް ފައްޅީގެ ފާދިރީއެއް ނާދެ އެވެ. ރަންނަމާރިއަކީ އުޅޭ އެއްޗެއްކަމަށް ގަބޫލުކުރާ މީހަކު ނަމަ، އެތަނަށް އައީހެވެ.
އިރު އަރައިގެން އައި އިރު، ވެއްޓިފައި އޮތް ގަސްބުޑެއްގެ މަތީ، ޝައިހްގެ ތަރުޖަމާނު އަލީ އެ އިންނެވީ އިރުމަތިން ޖެހެމުން ދިޔަ މަޑު ރޯޅިއާ އެކު ރަށުގެ ދޮންވެލި ގޮނޑުދޮށުގައި ބީހެމުން ދިޔަ ރާޅުތަކުގެ ޖާދޫއަށް ގެއްލިފަ އެވެ.
އޭރު އަހަރެން ބިރުން އުޅުނު، ހުދު ޖުއްބާގައި ހުންނެވި ނުރަ ތުނބުޅީގެ ވެރިޔަކީ ޝެއިހެކެވެ.
"ފައްޅި ބޭރުގައި ޝައިހާ ތަޅާފޮޅީ ކާކު؟" އެއްވެސް ދައުވަތަކާ ނުލައި އެތަނުގައި އިށީންނަމުން އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ.
އޭނާ އިރުކޮޅެއް ވަންދެން އަހަންނާ ދިމާއަށް ބަލަހައްޓައިގެން އިނެވެ. ހީކުރި ވަރަށް ވުރެ ފަސޭއިން އަލީ ހަގީގަތް ކިޔައިދޭން ފެށިއެވެ.
ރަންނަމާރީގެ ވާހަކަ އާއި، ގުރުއަތުލުމާއި، ދަންމަރުތަކާއި އަދި އަންހެން ކުދިން ފައްޅިއަށް ގެންދިއުމާއި ދެން އެ ވާ ހުރިހާ ކަމަކީ އެ ފައްޅީގެ އިސް ފާދިރީ ރާވައިގެން ހިންގި ކަންތައްތަކެކެވެ. ރަސްގެފާނުގެ އަނދިރި މާޒީގެ ބޭނުން ހިފައިގެން އޭނާ އޮތީ ރަސްގެފާނުގެ ދޫ ވެސް ބަންދުކޮށްފަ އެވެ. ރަސްގެފާނަކީ މާ ގޯސް ބޭފުޅެއް ނޫނަސް ފާދިރީގެ ކުރިމަތީގައި ހިތްވަރެއް ނެތީ އެވެ. ކޮންމެ މަހަކު އެ ފައްޅީގެ އިސް މީހާ އެދޭހާ ކަމެއް ދިޔައީ ކޮށްދެއްވަމުންނެވެ. ގުރުއަތުން ހޮވުނު އަންހެން ކުދިން ގެންދިޔައީ ކަނޑުގެ މަޚްލޫގެއް ނޫނެވެ. އަދި އެ ކުދިން މި ރަށުން ބޭރަކަށް ވެސް ނުގެންދެ އެވެ.
އެ ކުދިންގެ ހަށިތައް ރަށުގެ އިރުމަތީ ފަރާތު ފަރުގެ ގާތަކުގެ ތެރޭގައި މަސްމަހާމެހީގެ ކާނާއަށްވެ ހިނގައްޖެ އެވެ.
"އެ ކުދިންނަށް ވީ ގޮތުގެ ވާހަކައެއް ޝައިހް ރަސްގެފާނަކަށް ވެސް ނުދަންނަވާ،" މަޑުމައިތިރިކަމާ އެކު އަލީ ބުންޏެވެ.
"އަހަންނަށް ހީވީ ރަނގަޅަށް،" އަހަރެން ބުނީމެވެ.
އެ ރޭ ޝައިހް ވަރަށް ސިއްރުން އަހަންނާ ބައްދަލުކުރި އެވެ. ރަސްގެފާނުގެ ގަނޑުވަރުގެ އެއްކޮޅުގައި ޝައިހަށް ހާއްސަކުރައްވާފައިވާ ކުޑަ ގެއެއްގަ އެވެ.
އަހަރެން އިނީ ޝައިހްގެ މޫނު ފެންނަ ގޮތަށް ސީދާ ކުރިމަތީގަ އެވެ. އެތަން ރަން ރީނދޫ ކުލައިން އަލިކުރަމުން ދިޔަ ވޮށުގެ ހުޅުކޮޅު ވަޔާ މަޑުމަޑުން ހޫރެމުން ދިޔައިރު ހިޔަނިތައް ނަށަނީ އެވެ. ޝައިހްގެ މޫނުމަތިން ހައިރާންކަމެއް ނުފެނެ އެވެ. އަލީ އޮތީ ހެނދުނު އަހަންނާ ދެކެވުނު ހުރިހާ ވާހަކައެއް ޝައިހަށް ކިޔައިދީފަ އެވެ.
އަލީގެ އެހީގައި އަހަރެން ވާހަކަ ދައްކަން ފެށީމެވެ.
"ޝައިހް އެ ސިއްރު ހިފެހެއްޓެވީތޯ؟" އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ.
"އެ ފާދިރީ ވަރަށް ސިއްރުވެރި ގޮތަކަށް މިރަށުން ބޭރުކޮށް އަރުވާލައިފި. ރަސްގެފާނު ރައްޔިތުންގެ ކުރިމަތީގައި ދީން ބަދަލުކުރައްވައި، އަޅުވެރި ބޭފުޅަކަށް ވެއްޖެ. އެކަމަކު އެ އަންހެން ކުދިން—އެ ކުދިން ވީ ފަރުގެ ގާތަކުގެ ތެރޭގައި. އެ ކުދިންގެ ނަން ކިޔާނެ މީހަކު ވެސް މިއަދު ނެތް."
އަލީގެ ތަރުޖަމާ، ޝައިހް ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާ އެއްސެވި އެވެ. ޝައިހް ދިފާއުގައި އެއްވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކަވައެވެ.
ފަހަރަކު ޖުމްލައެއް ވިދާޅުވަމުން ގެންދެވި އެވެ. އަދި އަލީ އެ ބަސްތައް ތަރުޖަމާކޮށްދެމުން ދިޔައެވެ.
އިންސާފަކީ ކޮބައިތޯ އަމިއްލަ ނަފްސާ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. ރަސްގެފާނުގެ ފަޟީހަތްވުމާއި، ރަސްކަން ގެއްލުމާއި، ފާދިރީ ކުރި ނުބައި އަމަލުތައް ރައްޔިތުންނަށް އެނގުމަކުން އެ ކުދިން އަނބުރާ ލިބޭނެހެއްޔެވެ؟ އެއީ އެ ކުދިންނަށް ދެވޭ އިހްތިރާމެއް ހެއްޔެވެ؟ ނޫނީ އެ ކުދިންގެ އާއިލާތަކަށް އިތުރު ހިތްދަތިކަމަކަށް ނޫނީ ވާނެހެއްޔެވެ؟
"އެއީ އެ ކުދިންގެ ނަން ދިރުވުން،" އަހަރެން ބުނީމެވެ.
"އެ ކުދިންނަށް އެ ދިމާވި ކަންތައްތަކަކީ ކަނޑު ފުރޭތަޔާ ގުޅޭ ކަމެއް ނޫންކަން އެނގޭނެ. އެއީ އިންސާނެއްގެ ނުލަފާ އަމަލުކަން އެނގޭނެ. ފާދިރީ އާއި ރަސްގެފާނުކަން އެނގޭނެ."
ޝައިހް މި ވާހަކަތައް އެއްސެވި އެވެ. މޫނުމަތިން ފެނުނީ ދެކޮޅުވެރިކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، އަމިއްލަ ނަފްސާ ކުރި ބަހުސުން ބަލިވެ، އެކަން ގަބޫލުކޮށްގެން ހުރި މީހެއްގެ މޫނުމަތިން ފެންނާނެ ފަދަ އަސަރުތަކެކެވެ.
ވިދާޅުވިއެވެ: "ތިޔައީ ތެދެއް. އެ ޒިންމާ އަހަރެން އުފުލާނަން. އެކަމުގެ ބަދަލު ދެވޭނެ ގޮތެއް ނެތް." ޝައިހްގެ އަތުގައި އޮތް ދުވަސްވީ ކުޑަ ފޮތެއް އަހަރެންގެ ކުރިމަތީ ބާއްވަވަމުން ވިދާޅުވި އެވެ.
ވާހަކަ ކުރިއަށް ގެންދެވި އެވެ.
"މި ރަށުގެ މީހުން ހަނދާން ނައްތާލާފައިވާ ކޮންމެ ނަމެއް ވެސް މާތްﷲ ދެނެވޮޑިގެންވޭ. ރަސްގެފާނާ މެދު ވެސް އަދި އަހަންނާ މެދު ވެސް އަދުލުވެރި ގޮތް ނިންމަވާނީ އެކަލާނގެ."
އަދިވެސް އެއީ ސިއްރެކެވެ. ހިޔާލުތަކާ އެކު ގޮސް އަހަރެން އިށީނީ ފައްޅީގެ ގުރުއަތަށް އަހަރެންގެ އެކުވެރި ހަނާގެ ހޮވުނު ދުވަހުގެ ކުރީ ރޭ، އަހަންނާ އެކު އޭނާ އިށީނދެގެން އިން ތަނުގަ އެވެ. ކަޅު އަނދިރީގައި ރާޅުތަކުގެ އަޑު ނޫނީ ނީވެ އެވެ. ތަރިތަކުން ފުރިފައި އޮތް އުދަރެހަށް ބަލަހައްޓައިގެން އަހަރެމެން ތިބީ ކޮނޑާއި ކޮނޑު ޖައްސައިގެންނެވެ. އަހަރެމެން ދެމީހުންކުރެ އެކަކުވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކަ އެވެ. ކުރިމަތިވާން އުޅޭ ކަންތައްތައް އޭނާއަށް އެނގެ އެވެ. އެކަމަކު އޭރު އަހަންނަކަށް ނޭނގެ އެވެ. މިހާރު މިތަނުގައި އިށީނދެގެން މި އިނީ އަހަންނެވެ. އަހަންނަށް ހަގީގަތް އެނގުނު އިރު ހަނާ މި ރާޅުތަކާ އެކު ފަނާވެ ހިނގައްޖެ އެވެ. އޭނާގެ ނަން ބުނެލާނެ މީހަކު ވެސް ނެތެވެ.
އަނެއް މަހަށް ހަނދު ބެލުމުގެ ކުރިން ޝައިހް ފުރާވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. ރަސްގެފާނު ވެރިކަމުގައި ދެމިހުންނަވާނެއެވެ. އެކަހެރި ރަށަކަށް އަރުވާލާފައިވާ ފާދިރީ އެކަނިވެރިކަމުގައި އުޅެ ނިމި ހިނގައިދާނެ އެވެ.
ބޮލަށް ބަރުވަމުން ދިޔަ ހިޔާލުތަކާ އެކު ގޮސް ގެޔަށް ވަދެވުމާ އެކު ލޯ ގޮސް ހުއްޓުނީ ޝައިހް ދިން ފޮތަށެވެ. ބައްތީގެ އަލީގައި އިށީނދެ، އެ ފޮތް ހުޅުވާލީމެވެ. އަހަންނަށް ކިޔާކަށް ނޭނގެ އެވެ. އެ އަކުރުތައް އަދި އަމުދުން ބީރައްޓެއްސެވެ.
އަހަރެން ތަސައްރަފު ފުދި ބޮޑުވެއްޖެ އެވެ. ބިޔަ ބޮޑު ކަނޑެއްގެ މެދުގައިވާ މި ކުޑަ ރަށުގައި އުޅޭނީ ފިލައިނުދާނެ ރުޅިވެރިކަމެއްގަ އެވެ. އެކަމަކު އެ ވާހަކަ ދެއްކުން ނިމުނީ އެވެ. ނަމަވެސް ޝައިހް ދިން ފޮތަކީ އަހަރެންގެ ހަޔާތަށް އަލިކުރާނެ، ކަލާނގެ ބަސްފުޅެވެ. ކުރިއަށް ދާނީ އެ މަގުންނެވެ.
ޝައިހްގެ ތަރުޖަމާނު އަލީ އަހަންނަށް އެ ފޮތް ދަސްކޮށްދޭނެ އެވެ. އެންމެން ދިޔަޔަސް އޭނާ އަހަންނާ އެކު ހުންނާނެ ގުޅުމަކުން ބަނދެވިގެންނެވެ. ތާއަބަދަށް އެ ހުރިހާ ހަނދާނެއް ރަންނަމާރީގެ ހިޔާލީ ވާހަކައަކަށް ވާން ދޫކޮށްލައިގެންނެވެ. (ނިމުނީ)