އިންސާނާގެ ޒަމީރަކީ އޭނާގެ ނަފްސުގައި ފޮރުވިފައިވާ މައުނަވީ ބާރެކެވެ. މި ބާރު ހެޔޮގޮތުގައި ތަރުބިޔަތު ވެފައިވާ ނަމަ ﷲ ގެ ކުރިމަތީ އިންސާނާ މަސްއޫލުވާން ޖެހޭ ކަމުގެ އިހުސާސް ކުރާނެ އެވެ. ހައްގާއި ބާތިލާއި ހެވާއި ނުބައި ވަކި ކުރަން އެނގޭނެ އެވެ.
އޭގެ ސަބަބުން އެންމެހާ ނުބައި އަމަލުތަކުން އިންސާނާ ދުރުކޮށް، އެންމެހާ ރަނގަޅު ކަންކަމަށް ގާތް ކުރުވާނެ އެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީއަތުގެ މަސްދަރުތަކުގައި ސީދާކޮށް މި ލަފުޒު އައިސްފައި ނެތަސް މި މާނަ އެކުލެވޭ އެތައް ކަމެއްގެ ވާހަކަ ތަކުރާރުކޮށް އައިސްފައި ވެ އެވެ.
އޭގެތެރޭގައި މާތްﷲ އަށް ބިރުވެތިވުމާއި އަމިއްލަ ނަފްސު ހިސާބު ކުރުމާއި މާތްﷲ ގެ މުރާޤަބާ އަށް ފާރަވެރިވުން ހިމެނެ އެވެ. މި ހުރިހާ ކަމަކީ ތަގުވާވެރި ކަމުގެ ނަތީޖާ އެވެ. އެހެންކަމުން ހެޔޮ ޒަމީރަކީ ތަގުވާގެ ޖައުހަރެވެ.
ޒަމީރު ތަރުބިޔަތު ކުރާ ގޮތްތައް
ޒަމީރު ތަރުބިޔަތުވުން ބިނާވެފައިވަނީ އިންސާނާގެ އަގީދާގެ މައްޗަށެވެ. މި އަގީދާގެ ދަށުން އެއްކައުވަންތަ ކުޅަދުންވަންތަ ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެއެއް ވާކަން އެންމެ ފުރަތަމަ ގަބޫލު ކުރަން ޖެހެ އެވެ. އަދި އެކަލާނގެއަކީ އެންމެހާ ކުދި ފާފަތަކަށާއި ބޮޑެތި ފާފަތަކަށް އަދުލުވެރި ގޮތުގައި ޖަޒާ ދެއްވާ ފަރާތްކަން ގަބޫލު ކުރަން ޖެހެ އެވެ. އެކަލާނގެއީ އުޑުގައި ވެސް ބިމުގައި ވެސް އެ ފަރާތަށް އެއްވެސް ކަމެއް ވަންހަނާވެގެން ނުވާ ފަރާތެވެ (އިބްރާހީމް 83).
މިގޮތުން އިންސާނާ އަށް އޭނާގެ ހުރިހާ އަމަލުތަކެއް ﷲ ދެނެވޮޑިގެންވާކަން ޔަގީން ކުރެވިއްޖެ ނަމަ އޭނާ އަށް ޔަގީންވާ އަނެއް ކަމަކީ އަބަދުވެސް މާތްﷲ އޭނާއާ އެކުގައި ވާނެ ކަމެވެ (އަލްޙަދީދް 4).
އެހެންކަމުން އޭނާގެ އަމަލުތައް ﷲ ބައްލަވާނެކަން އެނގި ލަދުވެތިކަން އިހުސާސް ކުރެވޭނެ އެވެ. އަދި ޣައިބުގައިވާ ރަޙްމާންވަންތަ ރަހީމްވަންތަ ﷲ އަށް އޭނާ ބިރުވެތިވާނެ އެވެ. މި ބިރުވެރިކަން އިންސާނެއްގެ ކިބައިގައިވާ ނަމަ އެ މީހަކީ އިސްލާމްދީން އެދޭ ގޮތަށް އެ މީހެއްގެ ޒަމީރު ތަރުބިޔަތު ވެފައިވާ މީހެކެވެ. އަޅުވެތިވުމުގެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖަ ކަމުގައިވާ އިހުސާންތެރިކަމުގެ ދަރަޖަ އަށް މިފަދަ މީހަކު ހުންނާނީ ވާސިލު ވެފަ އެވެ. ކީރިތި ރަސޫލު ﷺ ބަޔާން ކުރައްވާ ގޮތުގައި އިހުސާންތެރިކަމަކީ ތިމާ އަށް މާތްﷲ ނުފެނުނު ކަމުގައި ވިއަސް އެކަލާނގެ ތިމާގެ އެންމެހާ އަމަލުތައް ބައްލަވާވޮޑިގެންވާނެތީވެ އެކަލާނގެ ދެކެދެކެ ހުރެ އަޅުކަން ކުރާ ފަދައިން އަޅުކަން ކުރުމެވެ.
މި އިން އެނގެނީ އިންސާނާގެ ޒަމީރު ހެޔޮގޮތުގައި ތަރުބިޔަތު ކުރުމަށް އެންމެ ބޭނުންތެރި އެއްކަމަކީ އެ މީހެއްގެ އީމާންތެރިކަން ކަމެވެ. ކުޅަދުންވަންތަ ކަލަކު ވާކަން ގަބޫލުކޮށް އެކަލާނގެ ތިމާގެ އެންމެހާ އަމަލުތައް ބައްލަވާނެކަން އަދި އެ އަމަލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން އާހިރަތުގައި ޖަޒާ ދެއްވާނެކަން ގަބޫލު ކުރުން ކަމެވެ.
މިގޮތަށް ގަބޫލު ކުރާ މީހެއްގެ އެންމެހާ ގުނަވަންތައް އެއާ އެއްގޮތަށް ކިޔަމަންތެރި ކުރުވާނެ އެވެ. މާތްﷲ އަށް ލަދުވެތިވެ ފާޅުގައި ވިއަސް އަދި ކިއެއްތަ ސިއްރުގައި ވިއަސް ކަތި މަގަކުން ދީލާނުލައި ސީދާވެގެންވާ ގޮތުގައި ހުންނާނެ އެވެ.
ތަރުބިޔަތު ވެފައިވާ ޒަމީރުތަކުގެ ބައެއް މިސާލުތައް
ހެޔޮގޮތުގައި ތަރުބިޔަތު ވެފައިވާ ޒަމީރުތަކުގެ މިސާލުތައް ތާރީހުގެ ތެރެއިން ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ. މިފަދަ އެއް މިސާލަކީ އުމަރުގެފާނުގެ ޒަމާނުގައި ކިރު ވިއްކާ އުޅުނު އަންހެނަކު އޭނާގެ ދަރިފުޅު ގާތުގައި ކިރުގެ ތެރެއަށް ފެންއަޅަން އެދުނެވެ. އެ ވަގުތު އެ ދަރިފުޅު މަންމަ އަށް ހަނދާން ކޮށްދިނީ އެ ގޮތަށް އެކަން ނުކުރުމަށް އުމަރުގެފާނުގެ ފަރާތްޕުޅުން ކަންކަން އަންގަވާ ބޭފުޅާ ވިދާޅުވެފައިވާ ކަމެވެ.
ރޯދަ އިން ޒަމީރު ތަރުބިޔަތު ކުރަން އެހީވެދޭ ތިންވަނަ ގޮތަކީ އިޖުތިމާއީ މަސްއޫލިއްޔަތުގެ އިހުސާސް ވަރުގަދަ ވުމެވެ. މިގޮތުން ފަގީރުންނާއި ހާލުގައި ޖެހިފައިވާ މީހުންގެ ހާލަތު އިހުސާސް ކުރެވޭނެ އެވެ. އެ ހިނދު ޒަމީރު ހޭލާނެ އެވެ.
ނަމަވެސް މަންމަގެ ޖަވާބަކަށްވީ ކަމަނާ ތިޔަހުންނެވީ އުމަރުގެފާނު އަދި އުމަރުގެފާނުގެ ފަރާތްޕުޅުން ކަންކަން އަންގަވާ ބޭފުޅާ ފެންނަ ހިސާބެއްގައެއް ނޫނެއް ނޫން ހެއްޔެވެ؟ މި އަށް ދަރިފުޅުގެ ޖަވާބު އައީ ކިހިނަކުންތޯ އެވެ؟ ދަރިފުޅު ބުނީ، ހަމައެކަނި މީހުން ތިބޭ ތަނުގައި އަމުރަށް ކިޔަމަންވެފައި މީހުން ނުތިބޭ ތަނުގައި ކިޔަމަން ނުވާ މީހަކަށް ވާކަށް ތިމަން ބޭނުމެއް ނޫން ކަމުގަ އެވެ. އެހެނީ އުމަރުގެފާނަށް ނުފެނުނަސް އުމަރުގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އެކަން ދެނެވޮޑިގަންނަވާނެތީ އެވެ.
ހަމަ އެފަދަ އެހެން މިސާލަކީ ޒުވާން ފިރިހެން ކުއްޖަކު އެއްރެއަކު ރޭގަނޑުވެ އަދިރިވުމުން އިއްފަތްތެރި އަންހެންކުއްޖެއްގެ ކިބައިން އޭނާއާ އެކު ދިއުމަށް އެދުނެވެ. އެ ވަގުތު އޭނާގެ ކިބައިގައި ލަދުވެތިކަމެއް ނުވަނީތޯ އަންހެން ކުއްޖާ ސުވާލު ކުރި އެވެ. ޖަވާބުގައި ބުނީ މި ތަނުގައި ވަނީ ތަރިތައް ފިޔަވައި އެހެން ކޮން އެއްޗެއް ހެއްޔެވެ؟ އަންހެންކުއްޖާ ބުނީ އެ ތަރިތަކުގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެ އެހެންވިއްޔާ ކޮބައިހެއްޔޭ؟ އެވެ.
ޒަމީރު ތަރުބިޔަތު ކުރުމުގައި ރޯދައިގެ ދައުރު
ރަމަޟާން މަހަކީ އިންސާނާގެ ޒަމީރު ތަރުބިޔަތު ކުރަން އެންމެ އެކަށީގެންވާ މައްސަރެވެ. ސަބަބަކީ ރޯދައިގެ އަޅުކަމުގެ ތެރެއިން އަމިއްލަ ނަފްސު މޮނީޓަރުކޮށް ބެލެހެއްޓުން އޮންނާތީ އެވެ. ޖަޒުބާތުތައް ވަރުގަދަ ކުރާތީ އެވެ. އީމާންކަމުގެ ރޫހު އޮފުދާރު ކުރާތީ އެވެ. ރޯދައަކީ ހަމައެކަނި ކެއިންބުއިމާއި އެހެން ޝަހުވަތްތަކުން ދުރުހެލިވެ ހުރުމުގެ ތަމްރީނެއް ނޫނެވެ.
އޭގެ އިތުރުން އެއީ އަހުލާގީ ތަމްރީނުގެ ބޮޑު މަޝްރޫއެކެވެ. ރޯދައިން މުޅި ނަފްސު އެކީ ތަހުޒީބު ކުރެ އެވެ. މިގޮތުން ރޯދައިގެ އަޅުކަމުން ޒަމީރު ތަރުބިޔަތު ކުރުމަށް ލިބޭ އެންމެ ބޮޑު އެހީއަކީ އަމިއްލަ ޒާތު މޮނީޓަރު ކުރަން ރޯދައިން ދަސްވުމެވެ.
މިގޮތުން ރޯދައަކީ ސިއްރު އަޅުކަމެކެވެ. އަދި ރޯދައިގެ ސަވާބަށް މިނެއް ނެތެވެ. ރޯދަ އަށް ހުންނަ އިރު މީހަކަށް ނުފެންނަ ތަނަކަށް ގޮސް ކައިބޮއެ ހެދުމަކީ ވަރަށް ފަސޭހަ ކަމެކެވެ. އެކަމަކު ވެސް ރޯދަވެރިޔާ އެކަން ނުކޮށް ހުންނަނީ ﷲ އެކަން ދެނެވޮޑިގެންވާނެތީ އެވެ. މިކަން މިގޮތަށް ތަމްރީނު ކޮށްފިއްޔާ އެ ދަސްވަނީ އިހުލާސްތެރިކަމެވެ. އޭރުން ބޭރުން މޮނީޓަރު ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި އަމިއްލަ ނަފުސު އަމިއްލަ އަށް މޮނީޓަރު ކުރާނެ އެވެ.
ރޯދައިން ޒަމީރު ތަރުބިޔަތު ކުރަން އެހީވެދޭ ދެވަނަ ގޮތަކީ ޝަހުވަތްތައް ކޮންޓްރޯލު ކުރުމެވެ. މިގޮތުން ކެއިންބުއިމުގެ ޝަހުވަތާއި ޖިންސީ ޝަހުވަތާއި ރުޅި އާއި ބަދަލު ހިފުމުގެ ޝަހުވަތް ރޯދައިގައި ކޮންޓްރޯލު ކުރެ އެވެ. އެއީ މިފަދަ ކަންކަން ކޮންޓްރޯލު ކުރަން ރަސޫލާ ﷺ އިރުޝާދު ދެއްވާފައި ވާތީ އެވެ.
ރޯދަ އިން ޒަމީރު ތަރުބިޔަތު ކުރަން އެހީވެދޭ ތިންވަނަ ގޮތަކީ އިޖުތިމާއީ މަސްއޫލިއްޔަތުގެ އިހުސާސް ވަރުގަދަ ވުމެވެ. މިގޮތުން ފަގީރުންނާއި ހާލުގައި ޖެހިފައިވާ މީހުންގެ ހާލަތު އިހުސާސް ކުރެވޭނެ އެވެ. އެ ހިނދު ޒަމީރު ހޭލާނެ އެވެ. އެހެން މީހުންގެ ވޭންތައް އިހުސާސް ވާނެ އެވެ. ނަތީޖާއަކީ އިޖުތިމާއީ މަސްއޫލިއްޔަތަށް ޒަމީރު ތަރުބިޔަތު ވުމެވެ.
ރޯދަ އިން ޒަމީރު ތަރުބިޔަތުވާ ހަތަރުވަނަ ގޮތަކީ ހިތް ތާހިރު ކުރެވުމެވެ. ރޯދައިގެ މަގުސަދަކީ ތަގުޥާވެރިކަން އިތުރު ކުރުން ކަމަށް ވާއިރު އެ އިން ނަފްސު ތަޒުކިޔާ ވާނެ އެވެ. ނަފްސު ތަޒުކިޔާވާ އިރު ނަފްސުގައި ހުރި ނުބައި ސިފަތައް ސާފުކުރެވި ދޮވެވޭނެ އެވެ. ކަން ދެއްކުމާއި ބޮޑާކަމާއި ހަސަދަ އާއި ޣާފިލުކަން ފަދަ ސިފަތައް ނެތިދާނެ އެވެ. އެހެނީ ރޯދައަކީ އިންސާނާގެ ހުރިހާ ގުނަވަންތައް ކޮންޓްރޯލު ކޮށްގެން އަދާ ކުރާ އަޅުކަމަކަށް ވާތީ އެވެ.
އާދެ، އެހެންކަމުން ރޯދައިގެ މި މައްސަރުގެ ބޭނުން ހެޔޮގޮތުގައި ހިފައި ޒަމީރު ތަރުބިޔަތު ކުރަން ހާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދޭން ޖެހެ އެވެ. ހެޔޮ ގޮތުގައި ޒަމީރު ތަރުބިޔަތު ވެއްޖެ ނަމަ އެންމެހާ ކުށްތަކުން ދުރުހެލިވެ ހެޔޮކަންތައްތަކުގެ މަތީ ހުރެވޭނެ އެވެ.
ނަމަވެސް މީގެ މާނައަކީ މިފަދަ އިންސާނާ ވެސް އެއްވެސް ކުށެއް ނުކޮށް ހުންނާނެއެކޭ ނޫނެވެ. އެހެނީ ކޮންމެ އިންސާނަކީ ވެސް ކުށް ކުރެވޭނެ މީހެކެވެ. އެކަމަކު، މިފަދަ ޒަމީރެއް ތަރުބިޔަތު ވެފައިވާ މީހަކާ އެހެން މީހަކާ މިފަދަ ދަނޑިވަޅު ތަކުގައި ތަފާތުވާނެ އެވެ. ދިރިހުރި ހެޔޮ ޒަމީރެއްގެ ވެރިޔަކު ނަމަ ތައުބާވުމަށް ވަރަށް އަވަސްވެގަންނާނެ އެވެ. އަދި ހެޔޮމަގަށް އަވަހަށް އެނބުރި ރުޖޫއަވާނެ އެވެ.