ޑރ. ހަސަން ހަމީދަކީ ކަމަކަށް ކަމެއް ކުރައްވާ ބޭފުޅެއް ނޫނެވެ. ކިތަންމެ އުނދަގޫ މަގަކުން ހިންގަވަން ޖެހިވަޑައިގަތަސް ކިތަންމެ ދިގު މުއްދަތެއް ހޭދަކުރައްވަން ޖެހިވަޑައިގަތަސް އޭނާ ކުރައްވާ ކަމެއް ކުރައްވަނީ އެންމެ ފުރިހަމައަށެވެ. ކިޔަވައިދެއްވުމާއި ދިރާސާ ކުރެއްވުމާއި ލިޔުއްވުމާއި ތަރުޖަމާ ކުރެއްވުމާއި ފޮންޓް ހެއްދެވުން ފަދަ ކޮންމެ ކަމެއްގައި ވެސް މެ އެވެ.
އެކަމަށް ހެކިވާ އޭނާގެ އެންމެ ފަހުގެ މަސައްކަތަކީ، އެއް ފޮތެއްގެ ގޮތުގައި ދިވެހި ބަހުން މިހާތަނަށް ނެރޭ އެންމެ ބޮޑު ފޮތުގެ ގޮތުގައި ދާދި އަވަހަށް ބާޒާރަށް ނުކުންނަން ތައްޔާރުވެފައިވާ އިނގިރޭސި-ދިވެހި ބަސް ޑިކްޝަނަރީ އެވެ.
ބަސް ކުރިއެރުވުމަށް ގާއިމްކޮށްފައިވާ މުއައްސަސާތަކަށް ވެސް މާބޮޑު ކަމެއް ނުކުރެވޭ، އަދި ޖުމްލަކޮށް މުޅި މުޖުތަމައު ވެސް އެކަމުގައި ފަހަތު ފަޔަށް ބުރަވެފައިވާ ޒަމާނެއްގައި ޑރ. ހަސަން މިކުރެއްވީ، ދިވެހި ބަހަށް ފަހުގެ ތާރީހެއްގައި މީހަކު ކޮށްދެއްވި އެންމެ ބޮޑު އެއް ހިދުމަތެވެ.
އިނގިރޭސި ބަހުގެ 120،000 ލަފުޒުގެ ދިވެހި މާނަ ހިމަނައިގެން ހަސަން ލިޔުއްވި މި ފޮތުގެ ސަފުހާގެ އަދަދަކީ 1،992 އެވެ. މި ފޮތުގެ ހާއްސަ ކަމަކީ، މިއީ ހަމައެކަނި ލަފްޒުތަކެއްގެ އާއްމު މާނަތަކެއް ހިމެނޭ ފޮތަކަށް ނުވުމެވެ. މިފޮތުގައި ތާނައިން އިނގިރޭސި ލަފުޒުތައް ކިޔާނެ ގޮތާއި ލަފުޒުތަކުގެ މާނަތަކާއި ބޭނުންކުރާ ގޮތާއި މަޖާޒީ މާނަތައް ފަދަ އެތައް މައުލޫމާތެއް ހިމެނެ އެވެ. ފޮތަކީ ތަރުޖަމާއަކަށް ވުރެ ބޮޑަށް، އެތައް ދިރާސާތަކެއްގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ ފޮތެއް ކަމުން އެންމެ ފަސޭހައިން މާނަ މޭރުންވާ ގޮތަށް ލިޔުމަށް ދެތިން ހަތަރު ބަސްފޮތް އޭނާ ބޭނުން ކުރެއްވި އެވެ.
އެގޮތުން އިނގިރޭސީގެ ދެތިން ހަތަރު ބަސްފޮތް ނުވަތަ ޑިކްޝަނަރީ ހަސަން ބެއްލެވި އެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އޮކްސްފޮޑް ޑިކްޝަނަރީ، ކޭމްބްރިޖް ޑިކްޝަނަރީ، ކޮލިންސް ޑިކްޝަނަރީ، މެކްމިލަން ޑިކްޝަނަރީ އަދި، ވެބްސްޓާ ޑިކްޝަނަރީ ހިމެނެ އެވެ.
"އަޅުގަނޑު ދެކޭ ގޮތުގައި ދިވެހި ބަހުގެ އަހުލުވެރީންނަށް އިނގިރޭސި ބަހާ ގުޅޭ ދިވެހި ބަސް ހޯދުމަށް މިފޮތް ވާނީ ވަރަށް މަދަދުވެރި ވަސީލަތަކަށް،" ގައުމީ ޔުނިވާސިޓީގެ ކުރީގެ ޗާންސެލަރު "މިހާރު" އަށް ވިދާޅުވި އެވެ.
މިއީ މީގެ 20 އަހަރު ކުރިން އޭނާ ފެއްޓެވި މަސައްކަތަކުން އުފަންވި ފޮތެކެވެ. އެގޮތުން 2005 ވަނަ އަހަރު "ދަރުމަ" މަޖައްލާގައި ހަސަން އެންމެ ފުރަތަމަ އިނގިރޭސި "އޭ" އަކުރުން ފެށީ ލަފުޒުތަކުގެ ދިވެހި މާނަ ޝާއިއު ކުރެއްވީ އެވެ. މަޖައްލާގެ އެ އަދަދަށް ވަރަށް ބޮޑު ތަރުހީބެއް ޢާއްމުންގެ ފަރާތުން ލިބުމާ ގުޅިގެން މުޅި ޑިކްޝަނަރީ އެއްކޮށް ތަރުޖަމާ ކުރުމުގެ ހިޔާލު އުދަވީ ކަމަށް ހަސަން ވިދާޅުވި އެވެ. ސީދާ އެގޮތަށް ވިސްނަވައިގެން މަސައްކަތް ފެށްޓެވީ މީގެ އަށެއްކަ އަހަރު ކުރިންނެވެ،
"މީގެ ތެރެއިން ގިނަ މުއްދަތެއް ހޭދަކުރެވިފައިވަނީ ކޮންމެ ދުވަހަކު ހެނދުނުން ފެށިގެން ރޭގަނޑުން ބައެއް ފާއިތު ވަންދެން ހަމަ އެ މަސައްކަތުގައި،" ވަރަށް ކަވި، ހޯދުންތަކެއް ހޯދަން ޖެހޭ މި މަސައްކަތާ ބެހޭގޮތުން ހަސަން ވިދާޅުވި އެވެ.
ޕީއެޗްޑީ ދަރިވަރުންގެ ސުޕަވައިޒަރެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް މަސައްކަތް ކުރައްވާ ހަސަންގެ ނަޒަރުގައި މި ފޮތަކީ ދެ ތިން ޕީއެޗްޑީ އަށް ވުރެ ބުރަ ބޮޑު މަސައްކަތެކެވެ.
ހަސަން ވަނީ މިދިޔަ ދުވަސްތަކުގައި ބައެއް އެހެން އަކުރުތަކުގެ ލަފްޒުތަކުގެ މާނަ އޮންލައިންކޮށް ނެރުއްވައިފަ އެވެ. އޭނާގެ ވިސްނުން ހުރީ ފުރަތަމަ ދެތިން އިސްދާރެއް ފޮތުގެ ގޮތުގައި ނެރުމަށް ފަހު، ފަހުން އިނގިރޭސި-ދިވެހި ބަސްފޮތަށް ވަކި ސައިޓެއް ހަދައި، އޮންލައިންކޮށް ވެސް ބެލޭނެ ގޮތް މަގުފަހިކުރާށެވެ.
"ބަސް ފޮތުގެ މަސައްކަތަކީ ނިމި ކޮޅުންލާނޭ މަސައްކަތެއް ނޫން،" ހަސަން ވިދާޅުވި އެވެ.
އޭނާ މިހާރު ގެންދަވަނީ ދެވަނަ އިސްދާރަކަށް ބައެއް އިނގިރޭސި ލަފުޒާ މާނަ އެއްގޮތް ދިވެހި ބަސް ހޯދާ ބެލުމުގަ އެވެ. އެކަމަށްޓަކައި، ދިވެހި ތާރީހު ދިރާސާ ކުރެއްވި މަރްހޫމް ކޮލި ހަސަން މަނިކު ލިޔުއްވި ދިވެހި ލަފުޒުގެ މަސްދަރުތަކާ ބެހޭ ފޮތާއި އަދި މި ނޫން އެހެން ފޮތްފޮތް އޭނާ ދިރާސާ ކުރައްވަމުން ގެންދަވަ އެވެ.
މި ފޮތް ލިޔުއްވުމުގެ އިތުރުން ޓައިޕްކޮށް، ލޭއައުޓް ހައްދަވައި، ބޭރުގަނޑު ފަރުމާކޮށް އަދި ފޮތުގެ އެއްބައި ޕްރޫފް ބެއްލެވީ ވެސް ހަސަން އަމިއްލަ އަށެވެ. އަނެއް ބައި ޕްރޫފް ބެއްލެވީ ކުރީގެ އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓަރު ޑރ. އާއިޝަތު އަލީ އެވެ.
މި ފޮތް ހަސަން އަމާޒުކޮށްފައިވަނީ އިނގިރޭސި ބަހުގެ މާނަ ދިވެހި ބަހުން ބަލަން ބޭނުންވާ އެންމެންނަށެވެ. ހާއްސަކޮށް އިނގިރޭސި ބަސް ދަސްކުރަން ބޭނުންވާ މީހުންނަށާއި އެކި އެކި ދިރާސާތައް ކުރާ މީހުންނަށާއި މުއައްސަސާތަކަށެވެ.
މި ބިޔަބޮޑު ފޮތުގެ ކޮންމެ ސަފުހާއެއްގައި 36 ފޮޅުވަތްވެ އެވެ. ފޮތް ލިޔެފައިވަނީ 9.5 ޕޮއިންޓް ސައިޒުގެ ފޮންޓުންނެވެ. މިހާ ކުދިކޮށް ލިޔާއިރު ކިޔަން ފަސޭހައަކަށް ފޮތް ލިޔެފައިވަނީ އޭނާ އަމިއްލަ އަށް ފަރުމާކުރެއްވި ހާއްސަ ފޮންޓަކުންނެވެ.
ސުވާލެއް ނެތް ގޮތެއްގައި މިއީ ދިވެހި ބަހުން މިހާތަނަށް ނެރޭ އެންމެ ބޮޑު ފޮތެވެ. ވަކިވަކި ބައިބަޔަށް ނެރެފައިވާ ކީރިތި ޤުރްއާންގެ 13 ފޮތުގެ މައްޗަށް ހިމެނޭ ތަފްސީރަށް ވުރެ މިފޮތުގެ ލިޔުންގަނޑު ގިނަ އެވެ. އެކަމަކު ވަކިވަކި ފޮތުގެ ގޮތުގައި ޝައިހު ހުސައިން ރަޝީދު އަހުމަދު ނެރުއްވި މުސްލިމް ހަދީސް ފޮތަށް ވުރެ ކުޑަވެދާނެ އެވެ.
"ފޮތުގެ އަގު މަތިވަނީ އޭގެ ބަރުދަނަކުން ނޫން. އޭގައިވާ އެއްޗެއްގެ ސަބަބުން،" ހަސަން ވިދާޅުވި އެވެ.
މިއީ އާއްމުކޮށް ނެރޭ ފޮތްތަކަށް ވުރެ ބޮޑު ފޮތަކަށް ވުމުން ޗާޕުކުރި ޗައިނާގެ ކުންފުނިން ބުނީ، ބޯކަމުން މެޝިނުން ނުފެހިގެން ފޮތުގެ އެކި ބައިތައް ނުވަތަ ގުއްރާސްތައް އެއްކޮށް ފެހީ އަތުންނެވެ. ފޮތުގެ ގަނޑުތައް ގިނަކަމުން، ތަތްކޮށްގެން ނުހިފަހައްޓާނެތީ ފޮތް ހެދީ ބޯބަނޑޭރިގަނޑު ލީ ފޮތެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ.
ޔުނިވާސިޓީން އިސްތިއުފާ ދެއްވުމަށް ފަހު، މިވަގުތު ލިޔުއްވުމަށް ހުސްވެ ހުންނެވި ހަސަން ވަނީ ދިވެހި ބަހަށް ވަރަށް ގިނަ ހިދުމަތް ކުރައްވައިފަ އެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ފާރިސްކަރައިގެ ޅެންވެރިޔާ ޝޭހު މުސްލިހުއްދީން ސައުދީ ޝީރާޒީ ލިޔުއްވި "ގުލިސްތާން" ދިވެހި ބަހަށް ތަރުޖަމާ ކުރެއްވުމަކީ އެފަދަ އަގުހުރި މަސައްކަތެކެވެ.
މީގެ އިތުރުން ދިވެހި އަތުލިޔުމުގެ ވަރަށް ގިނަ ފޮންޓް އޭނާ ވަނީ ތައްޔާރު ކުރައްވައި ހިލޭ ދޫކުރައްވައިފަ އެވެ. އެކަމަކު "ދެތިން ޕީއެޗްޑީ ހެދުމަށް ވުރެ އިލްމީ ހައިބަތު ބަރު" މި ފޮތަކީ، އަމިއްލަ ހައިސިއްޔަތުން އޭނާ ކުރައްވާފައިވާ އެހާމެ އަގުބޮޑު މަސައްތަކެވެ. ކުރިއަށް އޮތް ރޯދަމަހަށް ފަހު ނެރެން ތައްޔާރުވާ މި ފޮތް ވިއްކާނެ އަގަކާއި ލިބެން ހުންނާނެ ތަންތަނުގެ މައުލޫމާތު ފަހުން އާއްމުކުރާނެ އެވެ.
"ވަރަށް ބޮޑަށް އުފާކޮށް މަރުހަބާ ދަންނަވަން. މާތް ﷲ މަނިކުފާނުގެ މަސައްކަތްޕުޅުގައި ބަރަކާތް ލައްވާށި!،" ހަސަންގެ މަސައްކަތަށް ތައުރީފުކުރައްވައި، ކުރީގެ ރައީސް މައުމޫން އަބްދުލްގައްޔޫމް އެކްސްގައި ޕޯސްޓު ކުރައްވާފައިވެ އެވެ.