ލޭ ދޭނެ މީހުން މަދުވެ އެތައް ފުރާނައެއް ނުރައްކަލުގައި!

ސާޖަރީއެއް ހަދަން ނުވަތަ މާބަނޑު މީހަކަށް ލޭ ހޯދަން، ހަމަ އެންމެ ފަހަރަކު އުޅެން ޖެހުނު މީހަކަސް ވެސް އެއީ ފަސޭހަ ކަމެއް ނޫންކަން އެނގޭނެ އެވެ. އެކަމަކު މަހަކު އެއްފަހަރު ނުވަތަ ދެތިން ފަހަރު ލޭ އަޅަންޖެހޭ މީހުން އުޅޭނެ ހާލު ވިސްނާލާށެވެ. 

 ތެލަސީމިއާ މޭޖާއެއް ކަމަށްވާ އަބްދުﷲ ޝަނީޒް މިދިޔަ ހޯމަ ދުވަހު އެޅީ ސޯޝަލް މީޑިއާގަ އާއި އެކި ގްރޫޕްތަކުގައި ޖަހައި އާދޭސްކޮށް އަދި ދަންނަހާ މީހަކަށް އާދޭސްކުރާތާ ހަފްތާއެއް ފަހުން ލިބުނު ލެ އެވެ. 

މިއީ ހަމަ ކޮންމެ ފަހަރަކުހެން އުޅެންޖެހޭ ހާލެވެ. 

މާލެއަށް ވުރެ ރަށްރަށުގައި މިކަން އަދި މާ ދައްޗެވެ. އާބާދީ މަދު ރަށްރަށުގައި ޑޯނަރެއް ހޯދަން އެހާ ދަތި އިރު ކައިރި ރަށްރަށުން ވެސް ލޭ ދޭނެ މީހުން ހޯދަންޖެހުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ. އެއީ އުފުލަންޖެހިފައި އޮތް ބޮޑު ވޭނެކެވެ. 

"އަހަރެން ކަހަލަ ތެލެސީމިއާ މޭޖާއަކަށް ލެއަކީ ދިރިހުރުން. މަހަކު ދެ ފަހަރު ލޭ އަޅަން ޖެހޭ. މާނައަކީ ކޮންމެ މަހަކު އަހަރެން ހަތަރު ޑޯނަރުން ބޭނުންވެޔޭ. އެ މީހުން ހަމަޖެއްސުމަކީ ގޮންޖެހުމެއް. ގުޅައި ފަހަތުން ދުވެ، އެކަމަށް ފިކުރު ބޮޑުވޭ. މީހަކު އަންނާނެ ކަމަށް އުއްމީދުކޮށް، އެކަމަށް މަސައްކަތްކުރުމަށް ވެސް ވަރުބަލިވޭ، ކޮންމެ ފަހަރަކު އިމޯޝަނަލީ ޑްރެއިންވޭ،" ލޭ ހޯދަން އުޅެން ޖެހޭ ހާލަތު އޭނާ ބަޔާންކޮށް ދިނީ މިހެންނެވެ.

މޯލްޑިވްސް ބްލަޑް ސާވިސް (އެމްބީއެސް) އިން ވެސް މިދިޔަ ބުރާސްފަތި ދުވަހު ވަނީ މި ދުވަސްވަރު ލޭ ލިބުން ވަރަށް ބޮޑަށް ދަތިވެފައި ވާތީ ލޭ ހަދިޔާކޮށްދޭން އާންމުންގެ ކިބައިން ވެސް އެދިފަ އެވެ. 

އެމްބީއެސް އިން ބުނި ގޮތުގައި އެގޮތަށް އެދެން ޖެހުނީ ޑޯނަރުންގެ އަދަދު މަދުވެ، ލޭ އަޅާ ކުދިންނަށް ލޭ ހޯދުމަށް ދަތިވެގެން އުޅޭތީ އެވެ. 

ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ކުރި އެ ޕޯސްޓުގައި ވަނީ ހަ ގްރޫޕެއްގެ ލޭ ބޭނުންވާ ކަމަށް ބުނެފަ އެވެ. އެއީ އޭ ޕޮޒިޓިވް، އޯ ޕޮޒިޓިވް، އޯ ނެގެޓިވް، ބީ ޕޮޒިޓިވް، ބީ ނެގެޓިވް އަދި އޭބީ ޕޮޒިޓިވް އެވެ. 

ކޮންމެ ހަފްތާއެއްގެ ވެސް ހޮނިހިރު ދުވަހުން ބުރާސްފަތި ދުވަހުގެ ނިޔަލަށް ހެނދުނު 8:00 އިން ރޭގަނޑު 8:00 އާ ހަމައަށް ލޭ ހަދިޔާ ކުރެވޭނެ އެވެ. ލޭ ހަދިޔާ ކުރަން ބޭނުންވާ މީހުން ހުޅުމާލޭގައި ހުންނަ އޮރެންޖް ހިޔާއަށް ނުވަތަ އައިޖީއެމްއެޗަށް ގޮސްގެން ވެސް ލޭ ހަދިޔާކުރެވެ އެވެ. 

ލޭ ލިބުން އާންމުކޮށް ވެސް ދަތިކޮށް އޮއްވައި މި ދުވަސްވަރު އެ ދަތިކަން މާ ބޮޑުވީ ބޮޑު ޗުއްޓީގައި ގިނަ ބަޔަކު އެކި ތަންތަނަށް ފުރައިގެން ދިއުމުންނެވެ. ލޭ އަޅާ ކުދިން ބުނާ ގޮތުގައި އާންމުކޮށް ވެސް ޗުއްޓީތަކާ ދިމާކޮށް ލޭ ލިބުމުގައި ދަތިވެ އެވެ. ރޯގާތައް ވެސް މި ދުވަސްވަރު އުޅޭތީ ލޭ ހޯދުމުގައި އުނދަގޫވެފައިވާއިރު ރޯދަމަހާ ދިމާކޮށް ވެސް ލޭ ލިބުމުގައި ދަތިތަކެއް އޮންނަ ކަމަށް އެމީހުން ބުންޏެވެ.  ރޯދަމަހަކީ އާންމުކޮށް ވެސް މި މައްސަލަ ދިމާވާ މަހެކެވެ.

ލޭ ލިބުމުގައި ދަތިވާ އަނެއް ކަމަކީ އާންމުކޮށް ވެސް ރާއްޖޭގައި ލޭ ހަދިޔާ ކުރުމުގައި އުޅެނީ އެއް ބަޔަކަށްވުމެވެ. ލޭ ދެވެނީ ކޮންމެ ތިން މަހަކުން އެއް ފަހަރު އެވެ. އެހެންވެ، ލޭ ދިނުމުގައި އުޅޭ ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް ލޭ ހަދިޔާކުރެވެނީ އަހަރަކު އެންމެ ތިން ހަތަރު ފަހަރު އެވެ. 

"އެކަމަކު ކޮންމެ ދުވަހަކީ ވެސް ވަރަށް ދަތި ދުވަހެއް. އަސްލު ބްލަޑް ބޭންކުގައި ސްޓޯކޮށްފައެއް ނުހުރޭ ލެޔެއް. އެއީ ވޮލެންޓްރީ ޑޯނާސް ނުހުންނާތީ،" 

ލޭ ހޯދުމަކީ މިހާ އުނދަގޫ ކަމަކަށްވާތީ ލޭ ހޯދުމަށް އެދޭ އެންމެން އެއް ޕްލެޓްފޯމެއްގެ ދަށުން ފެންނާނެ ގޮތަށް "ލޭ އެޕް" އެއް ވެސް ވަނީ ތައާރަފުކޮށްފަ އެވެ. ލޭ ހޯދުމަށް ފަސޭހައިން އެދުމަށާއި ލޭ އަޅަމުންދާ ގޮތް ބެލެހެއްޓޭނެ ގޮތްތަކެއް އޭގައި ހިމަނާފައިވެ އެވެ. 

އެކަމަކު އެނގިފައިވާ ގޮތުގައި މި އެޕްގައި ވެސް ލޭ ހަދިޔާކުރުމުގައި އުޅެނީ 1،500 އެއްހާ މީހުންނެވެ. އެއީ ރާއްޖޭގެ އާބާދީގެ އެންމެ 0.3 ޕަސެންޓު މީހުންނެވެ. އޭގައި ވެސް އުޅެނީ އާންމުކޮށް ލޭ ދިނުމުގައި އުޅޭ މީހުން ކަމަށް އެޕް ބޭނުންކުރާ ބައެއް މީހުން ބުންޏެވެެ. 

އެހެންވެ، އެޕް މެދުވެރިކޮށް ވެސް ލޭ ހޯދުމަކީ ފަސޭހަ ކަމެއް ނޫނެވެ. 

ލޭ އަޅާ އެހެން މީހަކު ބުނީ، ދޭތެރެއަކުން އެކި ކުންފުނިތަކުން ލޭ ހަދިޔާކުރުމަށް ކޭމްޕްތައް ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ނަމަވެސް 100 އަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން މަސައްކަތްކުރާ އެފަދަ ކުންފުނިތަކުގެ ކޭމްޕުތަކުގައި ވެސް ލޭ ހަދިޔާކުރަނީ ވިއްސަކަށް މީހުން ކަމަށެވެ. 

"ލޭ ކޭމްޕްތައް ފެންނާނެ ދޭތެރެއަކުން. އެހެން ފެނުނީމަ އަސްލު ހީވަނީ ވަރަށް ބައިވަރު ލޭ ލިބެޔޭ. އިމޭޖް މި އިންނަނީ އެހެން ނޫންތޯ. އެކަމަކު އަސްލު ތެދަަށް ބުނާ ނަމަ، އެއިން ލިބޭ މަދު ލޭކޮޅަކުން ވެސް ނުވޭ ހަމަ،" 

އޭނާ ބުނީ ކޮންމެ މީހަކު ވެސް ލޭ ނުދެނީ އޭނާ ނުދިނަސް އެހެން މީހަކު ދޭނެ ކަމަށް ހީކޮށް ކަމަށެވެ. އެކަމަކު މިގޮތަށް ލޭ ނަގާއިރު ވެސް ލޭ ބޭނުންވާ ބައެެއް ގްރޫޕްތަކުގެ ލޭ ނުލިބިދާނެ އެވެ. އެހެންވެ، ލޭ ހަދިޔާކޮށްދިނުމަށް އޭނާ އެދުނެވެ. 

"އެންމެން ވެސް ހިތަށް އަރަނީ ތިމަންނަ ނުދިނަސް ކޮންމެވެސް މީހަކު ދޭނެއޭ،" ލޭ ލިބުމުގައި އޮތް ދަތިކަން ކިޔައިދެމުން ތެލެސީމިއާ ޕޭޝަންޓަކު ބުންޏެވެެ.

އޭނާ ބުނީ ސަރުކާރުގެ އޮފީސްތަކުގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހުން ގަވާއިދުން ލޭ ހަދިޔާކުރާ ނަމަ، ލޭގެ ދަތިކަމަށް ކޮންމެވެސް ލުޔެއް ލިބިދާނެ ކަމަށެވެ. 

"މިސާލަކަށް ބުނަންޏާ ސަރުކާރުގެ އޮފީސްތަކުގެ ތެރެއިން މަހަކު ދެ އޮފީހެއް ނަގައި، ކޮންމެ ތިން މަހަކުން އެ މީހުން ލޭ ހަދިޔާކުރަން ޖެހޭ ގޮތަށް ހެދިޔަސް ވަރަށް ބައިވަރު ލޭ އެ ހަދިޔާކުރެވެނީ. މާލެއަށް ބޭނުންވާ ވަރަށް ލޭ އެ ދެވެނީ." 

ކުރިން މާލޭގެ ދަމަނަވެށީގައި ހުރި ތެލެސީމިއާ ސެންޓަރު މިހާރު ވަނީ ހުޅުމާލޭގެ އޮރެންޖް ހިޔާއަށް ބަދަލުކޮށްފަ އެވެ. އެހެންވެ، ހުޅުމާލެއަށް ދާންޖެހޭ ކަމަށް ހީކޮށް ވެސް ބައެއް ޑޯނަރުން އުޒުރުވެރިވެ އެވެ. 

"މީހުން ހީކުރަނީ ހަމައެކަނި ހުޅުމާލެއަށް ގޮސްގެންނޭ ވާނީ. މިހާރު އައިޖީއެމްއެޗްގެ ބްލަޑް ބޭންކަށް ވެސް ގޮސް ބުނަންވީ މިއީ ތެލެސީމިއާ ކުއްޖަކަށް ލޭ ދޭންވެގެންނޭ. އޭރުން އެތަނުން ލޭ ނަގާފައި އެ މީހުން ފޮނުވައިދޭނެ [ހުޅުމާލެއަށް]." 

މޯލްޑިވްސް ބްލަޑް ސާވިސްގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ފާއިތުވި ފަސް އަހަރެއްހާ ދުވަހު ވެސް ކޮންމެ އަހަރަކު ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް، ލޭ އަޅާ ކުދިންނަށް ބޭނުންވާ ލޭގެ މިންވަރު އައީ އިތުރުވަމުންނެެވެ. 

ތެލެސީމިއާ ކުދިންގެ ކަންބޮޑުވުމަކީ ވޮލެންޓަރީ ޑޯނާސް ރާއްޖޭގައި މަދުވުމުގެ މައްސަލަ އެވެ. ރާއްޖޭގައި އޮންނަ ސަގާފަތަކީ ކޮންމެ މީހަކު ވެސް ލޭ ބޭނުންވުމުން ލޭ ހަދިޔާކުރާނެ ބަޔަކު އަމިއްލައަށް ހޯދައިގެން ލޭ އަޅަން ޖެހުމެވެ. 

ލޭ ހޯދުމުގައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު ދައްޗަކީ ވެސް އެއީ ކަމަށް އެމީހުން ދެކެ އެވެ. އާންމުކޮށް ލޭ ދޭ އެއްބަޔަކު ފެށުނީއްސުރެ ލޭ ދެމުން އަންނައިރު އޭގެ ތެެރޭގައި އަމިއްލައަށް އިސްނަގައިގެން ލޭ ހަދިޔާކުރަން ނުކުންނާނެ ބަޔަކު ނެތް މައްސަލައަކީ ބޮޑު މައްސަލައެކެވެ. ބަޔަކު ލޭ ހޯދަން އަހާ ނުލާ ނަމަ، އަމިއްލައަށް ގޮސް ލޭ ދޭނެ ސަގާފަތެއް އަދި ދިވެހިންގެ ތެރެއަކު ނެތެވެ.

"ވެލެންޓަރީ ޑޯނާސް މަދީ ހަމަ. ރާއްޖޭގައި އޮންނަ ސަގާފަތަކީ އެމީހަކު ކަމެއް ބޭނުންވެގެން ހޮސްޕިޓަލަކުން ވިޔަސް ތެލެސީމިއާ ކުއްޖަކު ވިޔަސް ހަމަ ސްޓޭޓަސްއެއް، ވައިބާ ގްރޫޕެއް ނޫނީ މީހެއް ކައިރީ ބުނެގެން ޑައިރެކްޓް ޑޯނާސް މި ހޯދަން ޖެހެނީ،"

"އަސްލު ވޮލެންޓިއާ ޑޯނާސްއަކީ ކޮންމެ ތިން މަހަކުން އަމިއްލައަށް ގޮސް ދިނުންތާ. އެކަމަކު އެކަމެއް ނެތް ރާއްޖެއަކު،" ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރި ޒުވާނާ ބުންޏެވެ. 

ތެލެސީމިއާ ސޮސައިޓީގެ މެމްބަރެއް ކަމަށްވާ ޝަނީޒް ބުނީ ވޮލެންޓަރީ ޑޯނާސް ރާއްޖޭގައި މަދުވާ ސަބަބަކީ އެކަމަށް އާންމުން ހޭލުންތެރިވެފައި ނެތުން ކަމަށް ވެދާނެ ކަމަށެވެ. އެހެންވެ، އެކަމަށް މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަން ޖެހިފައި އޮތްކަން އޭނާ ފާހަގަކުރި އެވެ. 

"ވޮލެންޓަރީ ޑޯނަރުންނަކީ މި ސިސްޓަމުގެ ބެކްބޯން އަކީ. މި ދިމާވެފައިވާ ލޭގެ ދަތިކަމަށް ލުޔެއް ހޯދައިދީ، ތެލެސީމިއާ ޕޭޝަންޓުން އުފުލަމުންދާ ބުރަޔަށް ލުޔެއް ހޯދައިދެވޭނީ އެމީހުންނަށް،"

"ވަރަށް އަވަހަށް ލޭ ބޭނުންވެގެން އުޅޭ ޕޯސްޓެއް ފެންނަންދެން މަޑުނުކުރޭ. ލޭ ހަދިޔާކުރަން ދާ މީހަކަށްވޭ. މީހެއްގެ ފުރާނަ ސަލާމަތްކޮށްދޭ ސަބަބަކަށްވޭ." އޭނާ ބުންޏެވެ. 

ރާއްޖޭގެ ސްކޫލުތަކުގައި ވެސް ލޭ ހަދިޔާކުރުމާ ގުޅޭ ގޮތުން މާ ބޮޑު ހޭލުންތެރިކަމެއް އުފައްދާތީއެއް ނުފެނެ އެވެ. ޒުވާނުންނަށް އަމާޒުކޮށް ޕްރޮގްރާމުތަކެއް ހިންގާ ތަނެއް ވެސް ނުފެނެ އެވެ. 

ލޭ ހަދިޔާކުރާ މީހުން ޓްރެކްކުރެވޭނެ އެއްވެސް ގޮތެއް ރާއްޖެއަކު ނޯވެ އެވެ. މީގެ ހަތް އަހަރެއްހާ ދުވަސް ކުރިން، އެ މަސައްކަތްކުރާ ކަމަށް އޭރު ހެލްތު މިނިސްޓްރީން ބުނެފައިވިޔަސް ފަހުން އެކަމާ ގުޅިގެން މަސައްކަތްތައް ދިޔަ ގޮތެއް ނޭނގެ އެވެ. އޭރު މަސައްކަތްކުރީ ރާއްޖޭގެ ކޮންމެ ތަނެއްގައި ހުރެގެން ލޭ ހަދިޔާކުރިޔަސް އެ ލޭ ދިން ދުވަހަކާއި ދެން އެމީހަކަށް ލޭ ދެވޭނެ ދުވަސްތައް ހިމެނޭ ކަހަލަ ގޮތަކަށް ޑޭޓާބޭހެއް ހެދުމުގެ މަސައްކަތެވެ.

ސިއްހީ މައްސަލައެއް ނެތް ނަމަ، ލޭ ހަދިޔާކޮށްދީގެން ފުރާނައެއް ސަލާމަތްކޮށްދޭށެވެ. ދިރިއުޅުމުގައި ލިބޭ ހުސް ވަގުތެއް ނުވަތަ ރައްޓެހިންނާ އެކު ބޭރަށް ނިކުމެލާ ގަަޑިއެއްގައި ވެސް އެންމެން އެކީ ގޮސް ބައެއްގެ ފުރާނަ ސަލާމަތްކޮށްދިނުމަށް އެހީވާށެެވެ. އާބާދީގެ ބޮޑު ބައެއް ނިކުމެއްޖެ ނަމަ، ލޭ ލިބުމުގައި އޮތް ދަތިކަން އެކީ ނައްތާލެވޭނެ އެވެ.