(އާދިއްތަ ދުވަހާ ގުޅޭ)
އާދަނުގެ ގެއިން ގުޅަކުޅޭފަސްގަނޑާ ދެމެދުގެ ދުރުމިނަކީ، އާދައިގެ ހިނގުމެއްގައި ނަމަ ބަރާބަރު ސަތޭކަ ހަތްދިހަ ފިޔަވަޅެވެ. މެދުޒިޔާރަތްމަގުން ގުޅަކުޅޭފަސްގަނޑަށް ވަންނަ ހުންނަ މެދުމާދޮރޯށްޓަށް ސަތޭކަ ފަންސާސް ފިޔަވަޅެވެ. އާދަނުގެ ފަހަތުން އަނެއް ތިން މީހުން ވެސް ނުކުތެވެ. ވަގުތަކީ، ދަންވަރެއް ފަތިހަށް ތަންދޭން ތައްޔާރުވަމުން އައި ވަގުތެވެ. މަގު އޮތީ އަނދިރިކޮށެވެ. ކުރިމަތީގައި ހުރި ހުކުރުމިސްކިތު ގަބުރުސްތާނުގެ ތެރެއިން ބުޅަލެއް ގޮވައިލި އަޑުއިވުނެވެ. ލަންޓަންތަކުން ފެތުރިފައިވާ ފަނޑު އަލި އާދަނަށް ފެނުނީ ނާމާން ގޮތަކަށެވެ. ބުނާ ހެން ހީވާ ކަހަލައެވެ. މިއަދު އިރު މި އަރަނީ ކުރިން ނާރާ ކަހަލަ ދުވަހަކަށެވެ. ކިތަންމެ މައްޗަށް މިއަދުގެ އިރުއެރި ނަމަވެސް ދުވަސް ވާނީ އަނދިރި ދުވަހަކަށެވެ. ދިރިތިބީންނާއި ތާރީހު އެ ކަމަށް ހެކިވާނެއެވެ. ތަންތަންކޮޅުގައި މީހުން ހުއްޓިގެން ތިއްބެވެ. ކޮޅުކޮޅަށް ދުވާ މީހުން ދުވަނީއެވެ.
"ހިނގާ ފަސްގަނޑަށް ދަމާ!" އާދަނު ވަރަށް ފޯރިޔާ އެކުގައި ބުންޏެވެ. "ހަމީދު އެބަ ހުންނެވި އެ ތާ!"
ކުޅުދުއްފުށީ މޫސަ އާއި ހިންމަފުށީ އުމަރުބެއާއި ހުވަރަފުށީ ހަސަނު އެކަކު އަނެކަކުގެ މޫނަށް ބަލައިލިއެވެ. ބޮނޑިއެއް ލިބޭކަށް އެއިން އެކަކު ވެސް ބޭނުމެއް ނޫނެވެ.
"އަހަރުމެން ދާނީ ގަދަވާ ބަޔަކު ބަލާފަ އެ ކޮޅަކަށް،" ތިން މީހުން ވެސް އެއްބަސްވީ އެ ގޮތަށެވެ. "ހަމީދަށް ސިފައިން ބައިއަތު ހިފައިފިއްޔާ އަހަރުމެންގެ ދުވަސްދިޔައީ."
"އަހަރުމެން ކުޅިބަލަން ތިބެއްޖެއްޔާ މާދަމާ ހޭއަރުވާލާނެ އިނގޭ!" އާދަނު ބުންޏެވެ. "މަށެއް ނުހުންނާނަން."
ގުޅަކުޅޭފަސްގަނޑާ ދިމާއަށް އާދަނު ދުއްވައިގަތެވެ. އަޑުގެ ކޮޅަށް ހަޅޭއްލަވަމުންނެވެ. ބިރުގެ ކަންފުޅެއް ވެސް އާދަނުގެ ނެތެވެ.
"ކޮބާ ހަމީދު؟ އެ * މާލެއިން ބޭރުކުރޭ! ހަމަ މިހާރު ރަށުން ބާލާ!" އާދަނު ގޮވިއެވެ.
މެދުމާދޮރޯށިން ވަންނަ އިރު ގަނޑުވަރު ހުންނަނީ ވައަތްފަރާތުގައެވެ. ކަނާއަތްފަރާތުގައި ބަނޑޭރިގެއެވެ. ގުޅަކުޅޭ ފަސްގަނޑު އޮންނަނީ ކުރިމަތީގައެވެ. ހަޅޭއްލަވަމުން އާދަނު ދޮރޯށިން ވަން އިރު، ހަމީދު ހުންނެވީ ދެއުކުޅުގައި އަތްވިއްދަވައިގެން، އާދަނާ ވިއްސަކަށް ފޫޓު ދުރުގައެވެ. ގުޅަކުޅޭފަސްގަނޑުގެ މެދުގައި ކަހަލަ ގޮތަކަށެވެ. އާދަނު ހަޅޭއްލަވަމުން ވަނީމައި ހަމީދު ހުންނެވީ އާދަނާ ދިމާއަށް ބަލަހައްޓަވައިގެންނެވެ. ހަމީދު އަރިހުގައި، ވަށައިގެން އަށެއްކަ ސިފައިން އުޑަފައިން އިށީނދެގެން ތިއްބެވެ. ހަމީދު ހުންނެވީ މެދުގައެވެ. ސިފައިންގެ ރަސްމީ ހެދުންކޮޅާއި ތޮފި ތުރުކުރައްވައިގެންނެވެ. އެ މަންޒަރު ފެނިފައި އާދަނަށް ހުއްޓެވުނެވެ. ދިޔަ ބާރުމިނުގައި ހަމީދު އަރިހަށް ދާކަށް ނުކެރުނެވެ. އަރިހުގައި އެހައި ގިނަ ސިފައިން ތިބުމުން އާދަނު ބަލިވާނެތީއެވެ. އާދަނު ދުށް ގޮތުގައި އެއީ އާދަނުގެ ނަސީބު ވެސް މެއެވެ. ސަބަބަކީ އާދަނު އައީ ހަމީދުގެ ހަށިކޮޅުގައި ތަޅައިގަންނާށެވެ. ހަފީޒާގެ ލޯބިން އާދަނު މަހުރޫމުކޮށްލި ގޮތް، އިއްޔެ ވީ ކަމެއް ހެން އާދަނު ހަނދާން ހުއްޓެވެ. އާދަނު އެއްޗެއް ނުބުނެ ހުއްޓިގެން ހަމީދަށް ބަލަން ހުއްޓެވެ. ހަމީދު ވެސް އާދަނަށް ބައްލަވަން ހުންނެވިއެވެ. ސިފައިން ވެސް އާދަނަށް ބަލަހައްޓައިގެން ތިބީއެވެ. އެ ވަގުތު އެ ތަނުގައި ވެރީންގެ ދެތިން ބޭފުޅަކު ތިއްބެވިއެވެ. އާންމުންގެ އެކަކު ވެސް ނެތެވެ.
ބަނޑޭރިގެއަކީ، ބިންމަތީގައި ހުންނަ ބައި ލައިގެން ގުނާ ނަމަ ތިން ބުރިއަށް ހުރި، ރީތި ގެއެކެވެ. ބަނޑޭރިގޭ ދޮރުމައްޗަށް ކިޔަނީ ގުޅަކުޅޭފަސްގަނޑެވެ. ބަނޑޭރިގޭގެ ދޮރު ހުންނަނީ ގުޅަކުޅޭ ފަސްގަނޑާ ދިމާއަށް މަގުމައްޗަށެވެ. ބަނޑޭރިގޭގެ ތަޅުންގަނޑު ހުންނަނީ ހަތަރު ފޫޓެއް ހައި އުސްމިނުގައެވެ. އެތެރެއަށް ވަނުމަށް ޓަކައި ހަރުފަތްތަކެއް ހުރެއެވެ. ހަރުފަތް ހުންނާނީ ގުޅަކުޅޭފަސްގަނޑާ ވީ ފަރާތަށެވެ. ތިންވަނަ ހަރުފަތް ހުންނަނީ ބަނޑޭރިގޭގެ ތަޅުންގަނޑާ ހަމައިގައެވެ. އެ ތަޅުންގަނޑުން ފައިބަން ވެސް ހަމަ އެ ކަހަލަ ތިރި ސިޑިބަރިއަކާއި ދޮރެއް ބަނޑޭރިގޭ އެތެރޭގައި ހުރެއެވެ.
"ކަލޭ ކީކޭ ތި ގޮވަނީ؟" ހަމީދު ވިދާޅުވިއެވެ. "ކުރިން ގޮވި ގޮތަށް އަދި އެއް ފަހަރު ގޮވާބަލަ!"
އެއީ އަށިގޭގައި އާދަނަށް އަނިޔާކުރި ރޭ ވެސް ހަމީދު ވިދާޅުވި ގޮތެވެ. އެހެނަސް އެ ރެއާއި މި ރޭގެ ތަފާތު އިންތިހާއަށް ބޮޑެވެ. އެއްޗެއް ނުބުނަން ހުއްޓައި ވެސް އާދަނުގެ ދޫ ހަރަކާތްކުރިއެވެ.
"ތި * ރަށުން ބާލާށޭ!" އެއްވެސް ޖެހިލުމެއް ނެތި އާދަނު ބުންޏެވެ.
ކުއްލިއަކަށް ހަޅޭކެއްގެ އަޑު އިވެން ފެށިއެވެ. ދަންވަރުގެ ހިމޭންކަން މުގުރަމުން، ފުނޑުކުރަމުން އަޑު އައީ މާފަންނުކޮޅުންނެވެ. ފަރީދީމަގުންނާއި ޗާނދަނީމަގުންނެވެ. ހީވީ މުޅި މާފަންނު ލުހިގެން އަންނަ ހެންނެވެ. އާދަނު ހުރި ތަނުގެ ގޮތުން ފަރީދީމަގު އޮތީ އާދަނުގެ ކުރިމަތީގައެވެ. ގުޅަކުޅޭފަސްގަނޑު އޮތީ އާދަނާއި ފަރީދީމަގާ ދެމެދުގައެވެ. ހަމީދު ދުވެވަޑައިގެން ބަނޑޭރިގޭ ބޭރުގައި ހުރި ހަރުފަތް މައްޗަށް އަރައިވަޑައިގަތެވެ. އަޑުފަށްގަނޑު އައީ ކައިރިވަމުންނެވެ. އިރުކޮޅަކު ހުންނަވާފައި ބަނޑޭރިގެ ތެރެއަށް ހަމީދުވަދެވަޑައިގަތެވެ. ފަހަތުން ގަސް އަހަންމައިދީ އާއި އިބްރާހީމް ނާސިރާއި މުޙައްމަދު ފަރީދާއި ވެލާނާގޭ އިބްރާހިމްދީ އާއި އެހެން ވެސް ބޮޑެތި ބޭފުޅުންތަކެއް ވެންނެވިއެވެ. ބަނޑޭރިގޭގެ ދޮރު ލެއްޕިއެވެ. ގުޅަކުޅޭފަސްގަނޑަށް ފަރީދީމަގުން ވަދެގަތީ ހަމީދަށް ތާއިދުކުރާ ބައެކެވެ. ޗާނދަނީމަގުން ވަނީ ތާއިދުނުކުރާ ބައެކެވެ. ހަޅޭއްލެވުމާއި އަވަގުރާނަ ގޮވުމުން ތަން ގުގުމައިލިއެވެ. ދަނޑިވަޅު ބަލާފައި މެދުމާދޮރޯށިން ވެސް ބަޔަކު ވަދެގަތެވެ.
"އެ * ރަށުން ބާލާ! ހަމަ މިހާރު އެ * ރަށުން ބާލާ!" ކަރުފަޅައިގެންދާ ވަރަށް އާދަނު ގޮވިއެވެ.
ކުއްލިއަކަށް އާދަނުގެ ކަންކަށީގައި މީހަކު ނިކަން ބާރަށް އަޅައިވިހެލިއެވެ. އާދަނަށް ހީވީ އަނގައިން ލަގޮނޑި އައި ހެންނެވެ. އުޑުމަތީގައި އެންމެ ތަރިއެއް ފެންނަން ނެތް އިރު ވެސް އާދަނަށް ހައެއްކަ ތަރި ފެނުނެވެ. ގުޅައަކަށް ބިންމައްޗަށް ޖެހުނެވެ. ޖެހުމާ އެކު ފުންމައިގެން ތެދުވެ އެ މީހާ ގައިގައި އެއަށް ވުރެ ބާރަށް އާދަނު އެތިފަހަރެއް ވިހެލިއެވެ. އެއީ އާދަނު ދަންނަ މީހެއް ނޫނެވެ. އާދަނު ޖެހި ހަމަ އެކަނި މީހާ އާއި ޖެހި ހަމަ އެކަނި ފަހަރަކީ ވެސް އެއީއެވެ. އޭރު ކޮންމެ މީހަކު ވެސް އެ މީހަކަށް ހެދުނު އެއްޗެއް ހަދަނީއެވެ. ގަދަވަނީ ގަދަމީހާއެވެ. މީހަކު ކިރިޔާ ވެސް ފެޔަށް ޖެހިލަނީ ދުރަށް ކޮއްޕައިލީމައެވެ. މީހުންތައް ބަނޑޭރިގެ ކުރިމައްޗަށް އެއްވިއެވެ. ތަނުގައި ގިނައީ ހަމީދަށް ނަފުރަތުކުރާ މީހުންނެވެ.
"ހަމީދު ރަށުން ނުބާލައިފިއްޔާ އަހަރުމެން މި ވަންނަނީ!" މީހަކު ގޮވައިލިއެވެ. "ހަމަ މިހާރު އޭނަ ހައްޔަރުކުރޭ!"
ހަމީދު އަތްޕުޅުގައި ބިޑިއެޅުވިއެވެ. މީހުންނަށް ފެންނަ ގޮތަށް، ކުޑަދޮރުން ހަމީދުގެ އަތްޕުޅު އުފުއްލަވައިފައި ދެއްކިއެވެ. އެ ދޮރުގައި ހުރީ، ދަރުމަވަންތަ ރަސްގެފާނު މިސްކިތުގެ ކުޑަދޮރުގައި ހުންނަ ކަހަލަ ލަކުޑި ޖާއްޔެވެ. ގޮޅިތަކު ތެރެއިން ރީތިކޮށް އެތެރެ ފެނެއެވެ.
"ރައްޔިތުން މައިތިރިވެލައްވާ!" މީހަކު ބުނި އަޑުއިވުނެވެ. "ތިޔަ ބޭކަލުން އެދިލައްވާ ގޮތަށް މި އޮތީ ހަމީދު އަތްޕުޅުގަ ބިޑިއަޅުވާފަ. މިހިރީ ހައްޔަރުކޮށްފަ. ރައްޔިތުން މައިތިރިވެލައްވާ! ގެޔަށް ވަޑައިގަންނަވާ!"
"ތިހެން ބުނާނީ،" އާދަނު ހަޅޭއްލައިގަތެވެ. "އިރުކޮޅަކުން ފެންނާނީ ކަލޭމެން ބޭނުން ގޮތަކަށް ކަންތައްކުރާ ތަން. މި ފަހަރު ދުލެއް ނުކުރާނަން."
އާދަނާ އެއްބައިވުމުގެ ގޮތުން މީހުންތައް ހަޅޭއްލައިގަތެވެ.
"އަހަރުމެން ލޯކުރިމަތީގަ ހަމީދު ގެންގޮސް އޮޑިއަށް ލާ!" މީހަކު ގޮވައިލިއެވެ. "ނުލަނީހެއް ނުދާނަން."
ގުޅަކުޅޭފަސްގަނޑާ ދިމާއިން ބަނޑޭރިގެއަށް ވަންނަ ދޮރު ކައިރީގައި، ތަންކޮޅެއް ބޮޑު ދެ ކުޑަދޮރު ދެ ފަރާތުގައި ހުރެއެވެ. އެ ދޮރުތަކުގައި ހުންނާނީ ބައި އިންޗި ވަރުގެ ލަކުޑި ފަތިތަކެއް ހުރަސްކޮށްގެން ޖާލިޖަހައިފައެވެ. ތަޅުންގަނޑާ ހަމައިގައި، ބަނޑޭރިގޭގެ ބޭރު ފާރުގައި ބަރުފޯހެއް ހުރެއެވެ. އެއީ ފާރުން ބޭރަށް ނުކުމެފައި ހުންނަ ބޯ ދާރައެކެވެ. އެ ދާރައަށް އަރާފައި ކުޑަދޮރުން އެތެރެ ބެލެއެވެ.
އާދަނު ހުރީ ބަނޑޭރިގޭގެ އިރުމަތީ ފަރާތު ކުޑަދޮރު ކައިރީގައެވެ. ހުޅަނގުފަރާތު ކުޑަދޮރުގެ ޖާލިތައް ބަޔަކު ވީދައިލިއެވެ. ވީދައިލުމުން، އާދަނު ހުރި ފަޅީގެ ޖާލި ވެސް ބަޔަކު ވީދައިލިއެވެ. އެހެން ހެދުމުން ބަރުފޯހަށް އަރާފައި ކުޑަދޮރުގައި ބަނޑުއަޅައިލެވެއެވެ. އެ ގޮތަށް ބަނޑުއަޅުވައިލެވެނީ ދޮރުގެ ލަކުޑި ފަތިތައް އެގޮތްމިގޮތަށް ނައްޓައި އުތުވައިފައި ހުރީމައެވެ. އެ ތަނުގައި ހަމަ ބަނޑުއަޅައިލާ އިރަށް ފަހަތުން ބަޔަކު އާދަނުގެ ފޫކޮޅުގައި އަތްއަޅާފައި އެތެރެއަށް ކޮއްޕައިލިއެވެ. އެތައްމިތަނުގައި އަޅައިގެންފައި، ގަމީސްގަނޑު ފަޅާލައިފައި، މޭމަތި ނޮޅާލައިފައި އާދަނު ބަނޑޭރިގޭ ތެރެއަށް ވެއްޓުނެވެ. ވަރަށް ލޭ ވެސް އައެވެ. އެއީ މީހަކު އާދަނަށް އަނިޔާއެއް ކުރަން ކުރި ކަމެއް ނޫނެވެ. އަވަހަށް އެތެރެއަށް ވައްދަން ވެގެން ކުރި ކަމެކެވެ. އާދަނުގެ ފަހަތުން އެރި މީހާ ވެސް ހަމަ އެ ގޮތަށް ކޮއްޕައިލުމުން އެތެރެއަށް ގުޅައަކަށް ޖެހުނެވެ. އެ ކޮއްޕުން ނުލިބިއެއް އެތެރެއަކަށް ނުވަދެވޭނެއެވެ. ނުވަތަ ވަންނަން އުނދަގޫވާނެއެވެ. ކޮއްޕައިލުމުން ވެއްޓެނީ ބަނޑޭރިގޭގެ ތަޅުންގަނޑު މައްޗަށެވެ. އާދަނު އެތެރެއަށް ނަޒަރު ހިންގައިލި އިރު، ހަމީދު ފެންނާކަށް ނެތެވެ. މައްޗަށް އަރަން ލަކުޑި ސިޑިއެއް ހުއްޓެވެ. އެ ސިޑީގެ މެދަށް ވުރެ ތަންކޮޅެއް ތިރީގައި ފަރީދު ހުންނެވިއެވެ. މީހުންތައް އެ ސިޑިން އަރަން ފެށުމުން ފަރީދު ހުރަސްއެޅުއްވިއެވެ.
"ބޭކަލުންނޭ! މި ތަނަށް އަރުއްވަން ނޫޅުއްވާ!" ފަރީދު ބުނުއްވިއެވެ. "ހަމީދު ވީ އެތެރޭގަ. މި ތާ މައްޗަކު ނެތް."
ހަގީގަތުގައި މަތީބައިގައި ހުރީ ހަތިޔާރެވެ. ފަރީދު އެހެން ނެހެއްދެވި ނަމަ މީހުންތައް އަރައި ހަތިޔާރުތައް ނެގީހެވެ. އެހެންވި ނަމަ، ލޭއޮހޮރުން ވަރަށް ބޮޑުވީހެވެ. އެ ދިމާއިން ތިރިއަށް ފައިބަން ހުރި ސިޑިން ސިފައިންގެ ގޯތިތެރެއަށް ފޭބި އިރު، ބޮޑު ދެ އަނބުގަސް ކައިރީގައި މީހުންތައް އެއްވެފައި އޮތެވެ. ބޮލި ގުދަނާ ދިމާގައި ވެސް ބަޔަކު އުޅުނެވެ. ގަސްދޮށުގައި ފެހި އިބްރާހީމް ކަލޭފާނާއި ޖާރިޔާ މޫސާ ކަލޭފާނާއި ދައްޕަރު އިބްރާހީމްދީދީ އާއި ގަސްދޮށުގޭ އަހަންމައިދީދީ އާއި ޑާޑާ ކާސިން ކަލޭފާނު ފަދަ ވެރިކަން ވައްޓައިލަން ސައްލާކުރުމުގައި ބައިވެރިވި ބޭކަލުން ތިއްބެވިއެވެ. އާދަނު ދުވެފައި ގޮސް މީހުންތަކުގެ ތެރެއަށް ވަން އިރު ހަމީދުގެ ފުރަގަހުން ބައްދައިގެން ހުންނެވީ އިބްރާހީމް ނާސިރެވެ. ކުރިމަތިން ބައްދައިގެން ހުންނެވީ ވެލާނާގޭ އިބްރާހީމްދީދީއެވެ. އެ ދެ ބޭކަލުން އުޅުއްވަނީ ހަމީދު ސަލާމަތް ކުރެއްވޭތޯއެވެ. މީހުން ތަޅާ ވަރުން ހަމީދު ނިވާކުރެއްވޭތޯއެވެ. އެ ތަނުގައި އޮތީ އެ މީހަކާ އެ މީހެކެވެ. (ނުނިމޭ)