ސިވިލް ސާވިސް ކޮމިޝަނަށް އަންގާ ވެސް ނުލާ މުވައްޒަފުންނަށް އިތުރު އެލަވަންސެއް ދީފައި އޮވެދާނެ އެވެ. އަނބުރާ ހޯދޭނެ ހަރުދަނާ ނިޒާމެއް ގާއިމްކުރުމަކާ ނުލައި ދަރަންޏަށް ފައިސާ ދޫކޮށްްފާނެ އެވެ. ސަރުކާރުން ހިންގާ ޕްރޮޖެކްޓަކަށް ބިން ދޫނުކޮށް ހިފަހައްޓަފާނެ އެވެ. ސަރުކާރުން ރަށްރަށަށް ކުރަން ހުންނަ ބައެއް ކަންކަން ތަންފީޒުކުރިޔަ ނުދޭން ބަޔާންތައް ވެސް ނެރެފާނެ އެވެ. ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތަކާ ގުޅިގެން ސަރުކާރު ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމުގެ ނަމުގައި ކަންކަން ކޮށްފާނެ އެވެ. ބައެއް ކައުންސިލްތައް ހިންގަނީ ދައުރު އޮޅި، "ކުޑަކުޑަ ވަކި ސަރުކާރެއް ހެން" ކަމަށް ބައެއް މީހުން ބުނަނީ މިފަދަ ކަންކަމާ ހެދި އެވެ.
ރަށު ކައުންސިލްތަކާއި އަތޮޅު ކައުންސިލްތައް އޮޑިޓްކޮށްލާ އިރު ގޯސްކޮށް ހިންގާފައި ހުންނަ މާލީ މުއާމަލާތްތަކާ އެކު ގާނޫނުން ކައުންސިލްތަކަށް ކަނޑައަޅާފައި އޮންނަ ދައުރު އޮޅުވާލައިގެން އެތައް ކަމެއް ހިންގާފައި ހުރެ އެވެ. އޮޑިޓަ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ނެރޭ ރިޕޯޓްތަކުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގިނަ މައްސަލަތަކުގެ އަސްލެއް ކަމަށް ފެންނަން އޮތީ ވެސް ކައުންސިލްތަކުގެ ދައުރު އޮޅުމާއި ގާބިލުކަން ކުޑަވުމެވެ.
ކައުންސިލްތައް ހިންގަން ޖެހޭނީ މުޅިން އަމިއްލަ އުސޫލުތަކެއް ގެންގުޅޭ މުޅިން މިނިވަން މުއައްސަސާއެއްގެ ގޮތުގައިތޯ ނުވަތަ އެއީ ސަރުކާރަށް ވާގިވެރިވާ "ސަރުކާރުގެ ފަށަލައެއް"ތޯ މިއީ، 2010 ވަނަ އަހަރު ލާމަރުކަޒީ ގާނޫނު ފުރަތަމަ ފާސްކޮށް އަމަލުކުރަން ފެށި ހިސާބުން ވެސް އޮތް ބަހުސެކެވެ. ބައެއް ކައުންސިލްތަކުން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި އެ މީހުންގެ ދައުރަކީ ސަރުކާރު ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ކައުންސިލްތަކުން މަސައްކަތް ކުރަން ޖެހެނީ ވެރިކަމުގެ ފަށަލައެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ.
ލޯކަލް ކައުންސިލްތަކާއި ސަރުކާރާ ދެމެދު އެޅި ފާލަމެއްގެ ގޮތުގައި މިހާރުގެ ސަރުކާރުން އުފެއްދި މިނިސްޓްރީ އޮފް ސިޓީސް އެންޑް ލޯކަލް ގަވަމެންޓް އެންޑް ޕަބްލިކް ވޯކްސްގެ މިނިސްޓަރު އާދަމް ޝަރީފު ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި ކައުންސިލްތަކަކީ ސަރުކާރާ މަޝްވަރާކޮށް، އެހީތެރިވާން ޖެހޭ ބައެކެވެ. އެއާއެކު، ސަރުކާރުން ވެސް ކައުންސިލްގެ ދައުރު ފުރިހަމައަށް ބަލައިގަންނަން ޖެހޭ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.
"ކައުންސިލްތަކުން ގަބޫލުކުރަން ޖެހޭނެ އެއިރެއްގައި އޮންނަ ސަރުކާރަކުން ރައްޔިތުންނަށް ދޭން ޖެހޭ ހިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި ކައުންސިލްތަކަކީ މަދަދުވެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭ، އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭ ބަޔަކަށް ވާން ޖެހޭކަން. ހަމަ އެއާ އެކީގައި އެ އިރެއްގައި އޮންނަ ސަރުކާރަކުން ވެސް ގަބޫލުކުރަން ޖެހޭނެ ރައްޔިތުންނަށް ހިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި ސަރުކާރުން ފުރަތަމަ ޓަކިޖަހަން ޖެހޭ ދޮރަކީ ކައުންސިލްގެ އިދާރާކަން،" އާދަމް ޝަރީފް ވިދާޅުވި އެވެ.
އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ސަރުކާރުތަކުން ރަށްރަށަށް ދޭ ހިދުމަތްތައް އެންމެ ރަނގަޅަށް ދެވޭނީ ވެސް ކައުންސިލްތައް މެދުވެރިކޮށް ރައްޔިތުންނަށް އެކަމުގެ މައުލޫމާތު ދީގެންނެވެ.
"ކައުންސިލް މެދުވެރިކޮށް ރައްޔިތުންނާ ހަމައަށް މައުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދެވުނީމާ އެކަން އެންމެ ތަހުޒީބު ގޮތަކަށް އަދި ޓްރާންސްޕޭރެންޓް ގޮތަކަށް ކުރިއަށް ދާނީ،" މިނިސްޓަރު ވިދާޅުވި އެވެ.
ލާމަރުކަޒީ ނިޒާމު އެންމެ ރަނގަޅަށް ހިނގާނީ ކައުންސިލްތަކާއި ސަރުކާރުގެ ހުރިހާ ފަށަލައަކުން ވެސް އެ ހަގީގަތް ގަބޫލުކޮށްގެންނެވެ.
އެހެން ނަމަވެސް ރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ ލޯކަލް ކައުންސިލްތައް އުފެއްދި ދުވަސްވަރު ބައެއް ކައުންސިލްތަކަށް އެތަންތަނުގެ ދައުރު އޮޅުމުގެ މައްސަލަ ދިމާވި ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.
"އަަޅުގަނޑުމެންނަށް ފާހަގަކުރެވިގެން ދިޔަ، އެންމެ ފުރަތަމަ މި ނިޒާމު ހިނގައިގަތްއިރު، އޭރުގައި ވެރިކަން ކުރާ ރަށްރަށް ބަދަލުކުރަން އުޅުނު، އަދި އެއާ އެކު މުޅި ގައުމަށް އޭގެ ލޮޅުން އަރާ ކަހަލަ ކަންތައް ހިނގި، ސިފައިން ފޮނުވައިގެން ރަށްރަށް ކޮންޓްރޯލްކުރާ ހިސާބަށް ދިޔަކަން،" އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.
ލާމަރުކަޒީ ނިޒާމަށް ވަކާލާތު ކުރި އެއް ޕާޓީ ކަމަށްވާ އެމްޑީޕީގެ ދެވަނަ ވެރިކަމުގެ ދުވަސްވަރު، އަދި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ސުޕަ މެޖޯރިޓީ އެޕާޓީއަށް އޮތް އިރު 19 ވަނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ލާމަރުކަޒީ ކޮމިޓީގެ މުގައްރިރުކަން ކުރެއްވި އަލީ ނިޔާޒުގެ ހިޔާލު އެކަމުގައި ތަފާތެވެ.
އޭނާ ވިދާޅުވީ ކައުންސިލްތަކަކީ "ސަރުކާރުގެ ފަށަލައެއް"ގެ ގޮތުަގައި މަސައްކަތް ކުރަން ޖެހޭ ބައެއް ނޫން ކަމަށެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެއީ މާލީ އަދި އިދާރީ މިނިވަން ކަން ވެސް އޮންނަ ތަންތަނަށް ވާން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ.
ނިޔާޒު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ސަރުކާރުގެ ފަށަލައެއްގެ ގޮތުގައި ކައުންސިލްތައް މަސައްކަތް ކުރަން ޖެހޭ ކަމަށް ގަބޫލުކުރާ ވިސްނުމަކީ އެމްޑީޕީގެ ދެވަނަ ވެރިކަން ނިމުނުފަހުން އައިސްގެން އުޅޭ ވިސްނުމެކެވެ.
"އެމްޑީޕީގެ ސަރުކާރު ބަދަލުވިތަނާ މި ވިސްނުން ބަދަލުވެގެން މިއައީ، ކައުންސިލްތަކަކީ ހަމަ އެކަނި ސަރުކާރުން އަންގާ އެންގުންތައް ތަންފީޒުކުރަން ތިބޭ ބައެެއްގެ ގޮތުގައި. އެ އެއް ނޫން ކައުންސިލްތަކުގެ ހަގީގީ މަގުސަދަކީ،" އޭނާ ވިދާޅުވި އެެވެ.
"ހަގީގީ ލާމަޒުކަޒީ ނިޒާމެއް އޮތުމަށް ބޭނުންވާނެ އިދާރީ މިނިވަންކަން، ސިޔާސީ މިނިވަންކަން އަދި މާލީ މިނިވަންކަން،" ނިޔާޒް ވިދާޅުވި އެވެ.
އޭނާ ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި ކައުންސިލްތައް "ވަކި ސަރުކާރެއް"ގެ ގޮތަށް މަސައްކަތް ކުރާ ތަނެއް ނުފެނެ އެވެ.
"ވަކި ސަރުކާރެއްގެ ގޮތަކަށް ނުހިނގާ، އެއީ ރަނގަޅު ވާހަކައެއް ނޫން،" އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.
ނިޔާޒް ވިދާޅުވީ ލާމަރުކަޒީ ގާނޫނު ހަދަން 2009 ވަނަ އަހަރު އެމްޑީޕީން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ބިލު ހުށަހެޅީ ވެސް އެ ސިފަތައް ހިމަނައިގެން ކަމަށެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގައި އެމްޑީޕީގެ މެޖޯރިޓީ ނެތުމުން އެ ގާނޫނު ފާސްކުރަން ޖެހުނީ އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އިދާރީ ބާރުވެރިކަމާއި މާލީ ބާރުވެރިކަން ކައުންސިލްތަކަށް އޮންނަ ގޮތަކަށް ނޫނެވެ.
ކުރީގައި ބައެއް ރައީސުން ވަޑައިގެންނެވި އިރުގައި އެ ރައީސުންނާ ބައްދަލުވާން، ސަލާންގަލާން ކުރަން ބޭނުން ނުވާތީވެ ރަށުން ފުރައިގެން ދިޔަ ދުވަސްތައް މި ފަހުގެ ތާރީހުގައި އެބަހުރި.
ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރެކޯޑްތަކުން ފެންނަން އޮތް ގޮތުގައި އޭރު އިދިކޮޅު ޕާޓީއެއްގެ ގޮތުގައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މެޖޯރިޓީ އޮތް ދިވެހިރައްޔިތުންގެ ޕާޓީ (ޑީއާރްޕީ) އިން ހުށަހެޅި އިސްލާހުތަކާ އެކު ލާމަރުކަޒީ ބިލަށް 700 އަށް ވުރެ ގިނަ އިސްލާހު އޭރު ހުށަހެޅި އެވެ. އެ ބިލު ފާސްކުރީ އޭގެ ތެރެއިން ގިނަ އިސްލާހުތަކަކާ އެކުގަ އެވެ.
"އެހެންވީމާ އަސްލުގައި އެމްޑީޕީގެ ދެވަނަ ސަރުކާރު އައި އިރުގައި، ހަމަ އެކަނި މިއޮތީ ވަރަށް ކުޑަކުޑަ ބަޖެޓަކުން، އިދާރީ އަދި ރަށްވެހިކަމުގެ މަސައްކަތްތަކެއް ކިރިޔާ ކުރެވޭ ވަރަށް،" އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.
ނިޔާޒު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އެމްޑީޕީގެ ދެވަނަ ވެރިކަން 2018 ވަނަ އަހަރު އައި އިރު ކައުންސިލްތަކަށް ދެމުން އައި ބަޖެޓަކީ ލާމަރުކަޒީ ގާނޫނުން ކައުންސިލްތަކަށް ލާޒިމުކުރާ ރަށްވެހިކަމުގެ ހިދުމަތްތައް ދެވޭ ވަަރަށް ވުރެެ ވެސް ކުޑަ ބަޖެޓެކެވެ.
އަލީ ނިޔާޒު ސިފަކުރެއްވި ގޮތުގައި ކައުންސިލްތަކުގެ ދައުރަކީ ސަރުކާރުތަކުން ސިފަކުރާ ގޮތަށް، ސަރުކާރުން ކުރަން ބޭނުންވާ ކަންކަމަށް މަގުފަހިިކޮށްދޭން ހުރި ތަންތަނެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެއީ އަމިއްލައަަށް ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަން ޖެހޭ މުއައްސަސާތަކެކެވެ.
"ކައުންސިލްތައް ހިނގަނީ ވަރަށް ރަނގަޅަށް"
ލާމަޒުކަޒީ ނިޒާމު ފުރަތަމަ ތައާރަފްކުރި ދުވަސްވަރު ކޮންމެ ވެސް ވަރެއްގެ މައްސަލަތަކެއް ކުރިމަތި ނަމަވެސް މިހާރު ކައުންސިލްތައް ހިންގަމުން އަންނަނީ ވަރަށް ރަނގަޅަށް ކަމަށް ނިޔާޒާއި އާދަމް ވެސް ޝަރީފް ވެސް ގަބޫލުކުރައްވަ އެވެ.
އާދަމް ޝަރީފު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ކައުންސިލްތައް ހިންގާ ގޮތަށް މިހާރު އައިސްފައި ވަނީ ވަރަށް ހިތްހަމަޖެހޭ، "ހިތްވަރުލިބޭ" ބަދަލުތަކެކެވެ. އެންމެ ހިތްހަމަޖެހިވަޑައިގަންނަަވާ ކަމަކީ އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ކައުންސިލަރުން، އެމީހުންގެ ޒިންމާ އަދާކުރުމުގައި ސިޔާސީ ފިކުރަށް ނުބެލުމެވެ. ހިޔާލުތަފާތުވުންތާ އެކު ރަށާއި ރައްޔިތުންނަށް ފައިދާވާ ގޮތަށް ނިޒާމް ހިންގަން މަސައްކަތް ކުރުމެވެ.
މާލޭ ސިޓީގެ އާމްދަނީ ވެސް، އައްޑޫ ސިޓީގެ އާމްދަނީ ވެސް އިތުރުވީ. އެހެންވީމާ އެ އިތުރުވާ އާމްދަނީން، ސަރުކާރުން ނުރާވާ ހުރި ކަންތައްތައް ވެސް ކައުންސިލްތަކަށް ކުރެވޭ ގޮތަށް ގާނޫނުގައި އޮތީ
ކުރީގައި ރައީސުން ރަށްރަށަށް ވަޑައިގަންނަވާ އިރު ބައްދަލުކޮށްލަން ވެސް ބައެއް ކައުންސިލަރުން ބޭނުން ނުވާ ކަމަށާ މިހާރު އެހެން ނަމަވެސް އެކަން ނުފެންނަ ކަމަށް ވެސް އާދަމް ޝަރީފް ވިދާޅުވި އެވެ.
"ކުރީގައި ބައެއް ރައީސުން ވަޑައިގެންނެވި އިރުގައި އެ ރައީސުންނާ ބައްދަލުވާން، ސަލާންގަލާން ކުރަން ބޭނުން ނުވާތީވެ ރަށުން ފުރައިގެން ދިޔަ ދުވަސްތައް މި ފަހުގެ ތާރީހުގައި އެބަހުރި. އެކަމަކު މިއަދު އަޅުގަނޑަށް ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު ހިތްވަރެެއް، ހިތްވަރު އާލާވާ ކަމެއް، މިއަދު ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ.މުހައްމަދު މުއިއްޒު އެވަނީ ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ކައުންސިލަކާ ބައްދަލުކުރައްވާފައި،" އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.
މިނިސްޓަރު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އެއިން އެއްވެސް ބައްދަލުވުމެއްގައި އެއްވެސް ނުތަނަވަސްކަމެއް ނުއުފެދެ އެވެ.
ނިޔާޒު ވިދާޅުވީ ކައުންސިލްތަކަށް އައި އެންމެ ހެޔޮ ބަދަލަކީ އިހުތިސާސްގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ތަންތަނުން އާމްދަނީ ލިބެން ފެށުމާއި އެ އާމްދަނީ ހެޔޮ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރަން ފެށުން ކަމަށެވެ.
"މިސާލަކަށް ބަލަމާ ހިނގާ މާލޭ ސިޓީ ކައުންސިލަށް، މާލޭގައި މި ދުއްވާ ވެހިކަލެއްގެ ފީ ކުރިން ލިބޭނީ ޓްރާންސްޕޯޓް މިނިސްޓްރީއަށް، މިހާރު އެ ފައިސާ ލިބޭނީ މާލޭ ސިޓީކައުންސިލަށް،" އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.
އޭނާ ވިދާޅުވީ ބިމު ކުއްޔާއި މުނިސިޕަލް ފީތައް ކައުންސިލްތަކަށް ލިބޭ ގޮތް ހެދުމުން ކައުންސިލްތަކުގެ އާމްދަނީ އެތައް ގުނަ އަކަށް އިތުރުވެފައިވާ ކަމަށާއި އެއީ އެމްޑީޕީން ގެނައި ހެޔޮ ބަދަލެއް ކަމަށެވެ.
"މާލޭ ސިޓީގެ އާމްދަނީ ވެސް، އައްޑޫ ސިޓީގެ އާމްދަނީ ވެސް އިތުރުވީ. އެހެންވީމާ އެ އިތުރުވާ އާމްދަނީން، ސަރުކާރުން ނުރާވާ ހުރި ކަންތައްތައް ވެސް ކައުންސިލްތަކަށް ކުރެވޭ ގޮތަށް ގާނޫނުގައި އޮތީ،" ނިޔާޒު ވިދާޅުވި އެވެ.
އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި "ކައުންސިލްތައް ވަކި ސަރުކާރުތައް ގޮތަަށް ހިނގާ ކަމަށް" ތުހުމަތުކުރައްވާ ބޭފުޅުން އެ ތުހުމަތު ކުރައްވަނީ ވެސް އެފަދަ މަސައްކަތްތައް ކުރަން ކައުންސިލުން ކުރަން އުޅޭތީ އެވެ.
ދެބޭފުޅުން ވެސް ވިދާޅުވީ ކައުންސިލްތަކުގެ ފަރާތުން ފެންނަނީ ނިސްބަތުން ކުދި ކަންތައްތައް ކަމަށެވެ. އޭގެ މިސާލަކީ ގިނަ ކައުންސިލްތަކުގެ އޮޑިޓުން ފާހަގަވާ މައްސަލަތަކެވެ.
އާދަމް ޝަރީފު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އޭގެ ވެސް ބޮޑު ބަޔަކީ ހޭލުންތެރިކަން ކުޑަވުމުގެ ސަބަބުން ހިނގާފައި ހުރި ކަންތައްތަކެވެ.
"ހަގީގަތުގައި ރާއްޖޭގައި މިހާރު ތިއްބެވި ކައުންސިލަރުން ހުވާކުރައްވަން ޖެހިވަޑައިގަތީ އަދި އެ ބޭފުޅުންނަށް އެލްޖީއޭ އިން ހިންގަން ޖެހޭ އޮރިއެންޓޭޝަން ހިންގަން ޖެހުނީ، އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެ ކޮވިޑްގެ ދުވަސްވަރު. އެހެންވީމާ އޮރިއެންޓޭޝަަން ހިންގަން ޖެހުނީ އޮންލައިންކޮށް ކަމަށް ވާތީވެ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ފާހަގަކުރެވުނު، އެކަހަލަ ގޮންޖެހުންތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ހުރިކަން،" އާދަމް ޝަރީފް ވިދާޅުވި އެވެ.
އަންނަ އޭޕްރިލްމަހު ބާއްވާ އިންތިހާަބަށް ފަހު އާ ކައުންސިލަރުން އައުމުން ކުރިއަށް ވުރެ ވެސް ރަނގަޅުވާނެ ކަމަށް އޭނާ ދެކެވަޑައިގަންނަވަ އެވެ. އެ ކައުންސިލްތަކަށް އާ އިމާރާތްތައް ލިބޭނެ ކަމަށާއި އެއީ ވެސް ބޮޑު ރަނގަޅެއް ކަމަަށް ވެސް މިނިސްޓަރު ވިދާޅުވި އެވެ.
މި ފަސޭހަތަކާ އެކު ކައުންސިލްތަކުން ވިސްނަން ޖެހެނީ، ހަގީގީ ދައުރާ މެދުގަ އެވެ. ރަށާއި އަތޮޅުގެ ތަރައްގީއަށް ކުރަން ގާނޫނުން މަތިކޮށްފައިވާ ޒިންމާތަކާ އެކު ތަރައްގީއަށް މަގުފަހިވާ ގޮތަށް ކަންކަން ރާވައި ހިންގުމަށެވެ. އަމިއްލައަށް ދައުރު އޮޅުވާލައިގެން ހިންގާ ނަމަ ނުކުންނާނެ ނަތީޖާއެއް ނެތް ކަން ބައެއް ކައުންސިލްތަކުން ވަރަށް ސާފެވެ. ކައުންސިލްގެ ދައުރު ނިންމާލީ، ރަށާއި ރައްޔިތުންނަށް ފައިދާވާނެ އެއްވެސް ކަމެއް ނެތި އެވެ.