(ބުދަ ދުވަހާ ގުޅޭ)
އެ ތަނުގައި އޮތީ އެ މީހަކާ އެ މީހެކެވެ. އިސްކޮށް ނަގާކިއީ މީހުން ތިބީ ކުޅިބަލާށެވެ. ކަން ކުރަންވީ ގޮތް ކިޔައިދޭށެވެ. އެހެން ކޮންމެ މީހަކު ވެސް ބަލަނީ އެ މީހަކަށް ޖެހުނު ގޮތަކަށް، ޖެހުނު ދިމާއަކުން ހަމީދުގެ ހަށިކޮޅުގައި ޖެހޭތޯއެވެ. އެ ކަން ނާކާމިޔާބުވަނީ ނާސިރާއި އިބްރާހީމްދީދީގެ ސަބަބުންނެވެ.
"މިހެން ބަލަހައްޓައިގެނެއް ނުތިބެވޭނެއްނު! އަހަރުމެންގެ މީހުން ވެސް މިޔޮއްގެން މަރުވަނީ،" އާދަނާ ދިމާއަށް ކާސިން ކަލޭފާނު ބުންޏެވެ. "ނާސިރު ދުރުކުރޭ! ކޮއްކޮކޮއްކޯ! ފުރަގަހުން ބައްދާ!"
އާދަނު ވަގުތުން ނާސިރުގެ ފުރަގަހުން ބެއްދިއެވެ. އެހެން މީހަކު އިބްރާހީމްދީދީ ގައިގައި ބެއްދިއެވެ.
"ދޫކޮށްލާ!" ފަސްއެނބުރިލައްވާފައި ނާސިރު ބުނުއްވިއެވެ. "ހަމަ މިހާރު ދޫކޮށްލާ!"
"އެއީ ދޮގެއް ކޮއްކޯ! ނާސިރު ގައިން ދޫނުކުރާތި!" ކަލޭފާނު ބުންޏެވެ.
"ހަމީދުގެ ހަށިކޮޅުން ނާސިރު ދޫކޮށްލައްވާ!" އާދަނު ބުންޏެވެ.
ނާސިރާ އަޅައިބަލާ އިރު ހަގުކަމުންނާއި ކުޑަކަމުން އާދަނު އޮތީ ނާސިރުގެ އުނަގަނޑުގައި ވާލެއް ހެން އެލިފައެވެ. ހަމީދު ދިފާއު ކުރައްވަން ހައްދަވައިގެން ނާސިރަކަށް އާދަނު ފޮޅުވައެއް ނުލެވުނެވެ. ދެން ތިބި މީހުންގެ އެހީއާ އެކު ނާސިރާއި އިބްރާހީމްދީދީ ދުރުކުރިއެވެ. މީހުންތައް އަރައިގަތެވެ. ކަންދިމާވި ގޮތުން، ހަމީދުގެ ގައިކޮޅުގައި މީހުން ތެޅި އިރު، އެ މަނިކުފާނުގެ އަތްޕުޅު އޮތީ ބަންދުވެފައެވެ. އަތްޕުޅުގައި ބިޑިއަޅުވާފައި އޮތުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. ހަށިކޮޅުގައި ތަޅާ އަޑު ކަނޑައިގެން ނުދެއެވެ. ދެ ފޫޓެއް ހައި ކައިރީގައި އާދަނު މަންޒަރު ބަލަން ހުރީއެވެ. ހުއްޓުވަން މަސައްކަތްކުރާ ހިތްނުވެފައެވެ. ހުއްޓުވަން އާދަނު ބޭނުންވި ނަމަވެސް އެ ކަމެއް ނުވީހެވެ. އެ ތަނުގައި ތިބި މީހުން ތިބީ މާ ބޮޑަށް ރުޅި އައިސްފައެވެ.
"ހައްދަވައި ބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޯ!" އާދަނު ހިތަށްއެރިއެވެ. "ހެކިވެވޮޑިގަންނަވާ! ހަމީދުގެ ހަށިކޮޅުގައި މި އަޅާ އިނގިލި ކުރި ވެސް ޖައްސައިލާފައެއް ނޯންނާނެ. ޖެއްސި ނަމަ ﷲ އެ ކަން ދެނެވޮޑިގެންވާނެ!"
އާދަނުގެ ނަޒަރުގައި އާދަނަށް ﷲގެ ރަހުމަތްފުޅު ވަރަށް ބޮޑެވެ. ހަމީދަށް އަނިޔާކުރަން އާދަނުގެ އަތް ހިއްލައިލިޔަ ވެސް ނުދެއްވީތީއެވެ. އާދަނަކީ ހަމީދުގެހަށިކޮޅަށް އަރައިގަންނަން، އެ ޖޯޝުގައި އައި ޒުވާނެކެވެ. ބޮޑު ދަރޭއްޗެއް ހެދި މީހާއެވެ. އެ ޖޯޝް ގެންދެވީ ﷲއެވެ. އެހެން ނޫން ނަމަ، ހަމީދު އަވަހާރަކޮށްލަން ބޭނުންވި މީހަކަށް، ކަމެއް ނުކޮށް އެ ހައި ގާތުގައި ހުރެވުނީސް ހެއްޔެވެ؟ ކުރެވިފައިވާ ކޮންމެވެސް ހެޔޮކަމެއްގެ ސަބަބުން ﷲ އާދަނު ސަލާމަތް ކޮށްދެއްވީއެވެ. އާދަނު ދެކޭ ގޮތަކީ އެއީއެވެ. ހަމީދަށް އަނިޔާކުރި މީހުންގެ ޝަރީއަތް ކުރެވޭނެ ދުވަހެއް އަންނާނެއެވެ. އެ މަނިކުފާނުގެ ހަށިކޮޅުގައި ތެޅި ބަޔަކަށް ބަދަލު ލިބޭނެއެވެ. ކޮންމެ މީހަކާ ވަކިވަކީން ސުވާލު ކުރެވޭނެއެވެ. އެންމެންގެ ނަން އާދަނަށް އެނގެއެވެ. އެ ލިސްޓަށް އާދަނުގެ ނަން އަރުވާކަށް އާދަނު ބޭނުމެއް ނޫނެވެ. އާދަނު ހިތަށް އެރިއެވެ. ﷲގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމެވެ. އިއްޔެ ކަންތައް ހިނގި ގޮތާއި މިއަދު ހިނގަމުންދާ ގޮތް ނިކަން ދެކިބަލާށެވެ. މިއީ އިންސާފު ގާއިމުކޮށްދޭން ހުވައިކޮށްފައި ނާއިންސާފުވުމުގެ ނަތީޖާއެވެ.
ފަތިހު ތިނެއްޖަހާކަން ހައި އިރު، ސިފައިންގެއިން ދަމައި ނެރެގެން ހަމީދު ގެންދިޔަ މަގުމަތީގައި، ބޮޑު އިސްޓޯރު ކައިރީގައި އޮތް ވެލިފުންޏަކަށް ވެސް ހަމީދު އެރުވިއެވެ. އެއީ އެރި ފޯރީގައި ކުރި ކަމެކެވެ. އެހެން އެއްވެސް ބޭނުމެއް ނެތެވެ. އަރުވާފައި ވެލިފުނިން ބާލައިގެން ބޮޑު އިސްޓޯރަށް ވެއްދިއެވެ. ރައްޔިތުންގެ ލޭ ފިނިވާން ކައިރި ވެސް ނުވެއެވެ. އަހުލާގީ ގޮތުން ދަށު ދަރަޖައިގެ ޢަމަލު ހިންގީ އެ ތަނުގައެވެ. އެ ކަން ކުރީ ވެސް އާދަނުގެ ލޯކުރިމަތީގައެވެ. އެ މީހާގެ މޫނާއި ނަން އާދަނު ދުވަހަކު ވެސް ހަނދާނެއް ނުނެތޭނެއެވެ. ދެން ހަމީދު ގެންދިޔައީ އަތިރިމައްޗަށެވެ. ރަށުން ބޭލުމަށް ޓަކައެވެ.
"ބައްތެލި ކައިރިކުރޭ!" އިބްރާހީމްފުޅު ގޮވައިލިއެވެ.
އޭރު ހައްދުންމަތީ "ކުރަނގި" ބައްތެލި އެ ތަނުގައި އޮތެވެ. އެއީ ރިޔާނަގާ ގޮތަށް ހުރި، ވަރަށް ރީތި، ކުޑަ ވަރެއްގެ ބައްތެއްޔެކެވެ. ޗާންދަނީމަގުގެ ކޮޅުން ތެދަށް، އުތުރަށް ބަލައިލާ އިރު އަތިރިމައްޗަށް އޮންނަ ކެނޑުމެއް އޮވެއެވެ. ބައްތެލި ކައިރިކުރަން އެންގީ އެ ތަނަށެވެ. އާދަނު ހުރީ ތިން ފޫޓު ކައިރީގައެވެ. ބައްތެލި ކައިރި ކުރަމުން އައި އިރު އޭގެ ކަފުގައި ބޮއްކުރައެއް އޮތެވެ. ބޮއްކުރާ ތެރޭގައި، މަޅިއެއް ލާފައި އޮތް ވާގަނޑެއް އޮތެވެ. ބައްތެލި ވަކި ވަރަކަށް ކައިރިވި ތަނައި، ތޮށި މަތިން އެ ތާ ކައިރިއަށް އިބްރާހީމްފުޅު ދިޔައެވެ.
"އަވަސްކުރޭ!" އިބްރާހީމްފުޅު ގޮވިއެވެ.
އޮއި ހުރި ގޮތުން ތޮށިގަނޑާ ފުރަތަމަ ކައިރިވީ ބޮއްކުރައެވެ. ހަމީދު ހަށިކޮޅުގައި ހިފަހައްޓައިގެން ތިބި މީހުން ތޮށިގަނޑުގެ ދެ ހަރުފަތް ތިރިއަށް ފައިބައިފައި ހަމީދުބޮއްކުރައަށް ކޮއްޕައިލިއެވެ. ހަމީދު ވެއްޓިވަޑައިގަތީ ބޮއްކުރާ ތެރޭގައި އޮތް ފެންގަނޑެއްގެ ތެރެއަށެވެ. އެ ވަގުތު މީހަކު ބޮއްކުރައަށް އަރާފައި އޭގެ ތެރޭގައި އޮތް ވާގަނޑު ހަމީދުކަރުފުޅުގައި އަޅުވައިފައި ދަމައި ހިފާއްޓާފައި، އެހެން މީހަކު ލައްވައި ހަމީދުގެ މޫނުފުޅަށް ފެންޖެހުވިއެވެ.
"ކާކުހޭ ކަލޭ މާލެ ގެނައީ؟" އިބްރާހީމްފުޅު ހަޅޭއްލައިގަތެވެ. "ހަމަ މިހާރު ބުނޭ!"
ހަމީދު އެއްޗެއް ވިދާޅެއް ނުވެއެވެ. ކިތަންމެ މަޑުން އެއްޗެއް ވިދާޅުވި ނަމަވެސް އާދަނަށް އިވުނީހެވެ. އާދަނު ހުރީ އެހައި ވެސް ގާތުގައެވެ. ދެން ހަމީދުގެ އަތްޕުޅު ނަގައި ބައްތެލީގެ ހުންގާނުގައި އަޅުވަން އުޅުމުން ހަމީދު ހުންގާނުގައި ހިއްޕެވިއެވެ. އޭރު ވެސް ހަމީދުގެ އަތްޕުޅުގައި ބިޑި އަޅުވާފައި އޮތުމުން އެ މަނިކުފާނަކަށް ކުރެވޭނެ މާ ބޮޑު ކަމެއް ނެތެވެ. އެ ގޮތަށް ހިއްޕަވައިގެން ހުންނެވުމުން މީހަކު ބޮއްކުރާގައި އޮތް ފަލި ނަގާފައި ހަމީދުގެ އުނަގަނޑުފުޅުގައި ޖެހިލެއް ބާރުކަމުން ހަމީދުގެ އަތްޕުޅު ހުންގާނުން ނެއްޓި، އުއްޑުން ފެންގަޑު ތެރެއަށް ވެއްޓިވަޑައިގަތެވެ. އާދަނު ހިތަށް އެރިއެވެ. އެއީ ވަރަށް އަނިޔާވާނެ އެތިފަހަރެއެވެ. ހަމީދަކީ އާދަނަށް އެ ފަދަ އެތައް އަނިޔާއެއް ދިނުމުގައި ބައިވެރިވި ބޭފުޅެކެވެ. އެހެނަސް، އެ ވަގުތު އާދަނުގެ ހިތަށް ވަރަށް އަސަރުކުރިއެވެ. ކަރުނަ ފުހެލަން މަޖުބޫރުވިއެވެ. އާދަނަށް އަށިގޭގައި އަނިޔާލިބުނު އިރު ހިތަށް އެރި އެއްޗެއް ވެސް ހަނދާނަށްއައެވެ. ކިތަންމެ ރުޅި އަޔަސް މީހަކަށް އެ ވަރަށް އަނިޔާ ކުރާކަށް ނުވާނެއެވެ. ބޮއްކުރައަށް ވެއްޓިވަޑައިގެން، ހަރަކާތްޕުޅު ހުއްޓިފައި އޮއްވައި ހަމީދުގެ އިސްތަށިފުޅަށް މީހަކު ކުކުޅުމުޅިއެއް ފެއްތިއެވެ. ދޯނީގައި ވަޅިއެއް އޮއްތޯ ވެސް ބެލިއެވެ. ފަހުން އެނގުނު ގޮތުގައި ދޯނީގައި އޮތް ވަޅި ދޯނި މީހުން ވަގަށް މޫދަށް އެއްލައިލީއެވެ. އެހެން ނޫން ނަމަ ދިވެހި ތާރީހު އެ ދުވަހު އިތުރަށް ކަޅުވީހެވެ. އެތައް އިރަކު ހަމީދު ބޮއްކުރާގައި އޮންނެވިއެވެ. އެއްވެސް ހަރަކާތްޕުޅެއް ނުކުރައްވައެވެ. ހަމީދަށް ތާއިދުކުރާ ބަޔަކު ހަޅޭއްލަވަމުން އެ ތަނަށް އައެވެ. ދެން އޮތީ ދެބައިމީހުން އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް ތެޅުމެވެ. ދޯނި ދިޔައީ ފުނަދޫއަށެވެ.
އަމަންއާމަށް ގެންދަވަން ހަމީދު މާލެ ގެންނެވީ ހެނދުނު އަށެއް ޖަހަން އުޅެނިކޮށެވެ. އޭރު ވެސް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް މީހުން މަގުމަތީގައި އުޅެއެވެ. ގިނައީ ކުޅި ބަލާ މީހުންނެވެ. ހަޅޭއްލަވައި އެ ކަހަލަ ކަމެއް ނުކުރެއެވެ. ބައެއް މީހުން އުޅުނީ ތަންތަނުގައި ފިލައި ތިބި ވެރީން ނެރެގެން ރަށްރަށަށް ފޮނުވައިލުމުގައެވެ. އޭރު ދެ ހިލްމީ ވެސް އަށިގެއަށް ލައިފިއެވެ. ބަޔަކު މީހުން މަލިންކަލޭފާނު ގެންދަނިކޮށް އިމާދުއްދީނަށް ފެނިލެއްވިއެވެ.
"އޭ! މާތްކަލާކޮއްޓަކާ!" އޭނާ ބުނުއްވިއެވެ. "ތިޔައީ ތަންކޮޅެއް އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހެކޭ! ބަލައިލައިގެން ގެންދާތި!"
"މުސްކުޅިއެއްކަން ދަނެގެންނޭ މި ޖަހަނީ!" ގޮވައިގެން ދިޔަ މީހާ މަލިންކަލޭފާނުގެ ގައިގައި ޖަހާފައި ބުންޏެވެ. "މި ވަރަކުން އަދި މަރެއް ނުވާނެ."
ކާމިލުދީދީ ހުންނެވީ ބަންޑާރަނައިބަކަށެވެ. އާދަނާއި އެހެން ދިހަ ވަރަކަށް މީހުން ދުވެފައި ދިޔައީ އޭނަ ހައްޔަރުކުރާށެވެ. އެ ގެއަށް ވަދެ ހޯދަމުން ގޮސް ބެލި އިރު އޭނަ އޮތީ ގިފިލީ ވަޅުގައި ފިލައެވެ.
"އަނިޔާއެއް ވާން ބޭނުން ނޫނިއްޔާ އަރާ!" އާދަނު ބުންޏެވެ. "އެހެން ނޫނީ އަހަރުމެން ވަޅަށް ފުންމާލާނީ."
ކާމިލުދީދީ އަތްދިއްކޮށްލެއްމުން ވަޅުން ނަގައިގެން ގެންދިޔަ ގޮތަށް ގެންގޮސް ދޯންޏަކަށް ލިއެވެ.
"ހަމަ ގެންދާ ގޮތަށް ތި ރަށަށް ގެންގޮސް އަތޮޅުއޮފީހަށް ދައްކާ!" އާދަނު ބުންޏެވެ. "ބުނޭ މީ އަރުވާލި މީހެކޭ. ހަމަ މިހާރު ފުރާ! މަކަރު ނަހަދާތި! ހަދައިފިއްޔާ އަހަރުމެންނަށް އެނގޭނެ."
އާދަނުމެން އެތައް ގެއަކަށް ވަނެވެ. ބަންދުކުރަން ބޭނުންވެ އެކަމަކު ހޯދައި ނުފެނުނު އެކަކީ މޫސާފުޅެވެ. އޭނާ ފިލައި އޮތް ތަން ބަޔަކަށް ފެނުމުން އެ ތަނުން ނުކުމެގެން ދުވެފައި ދިޔައީ ބޮޑުއިސްޓޯރު ކައިރިޔަށެވެ. އެ ތަނުގައި އޮތް ބޮޑު ޖާޑިއެއްގެ ފަޅިވަރެއް ދައްކާފައި، އޭގެ ދަށުގައި ފޮރުވައިދިނުމަށް މޫސާފުޅު އެދުނެވެ. އެ އަޑު އިވުނު އެހެން ބަޔަކު ހަޅޭއްލަވައިގަތީމައި، ދުވެފައި ގޮސް އެރީ ހައްދުންމަތީ ބައްތެއްޔަކަށެވެ. ބައްތެލީގައި ތިބި މީހުން ބައްތެލިން ބޭލުވުމުން ދެން ގޮސް ބަނޑޭރިގެއަށް ވަނީއެވެ. ރައްކާތެރި ހަމަ އެކަނި ތަނަކީ އެ ތަން ކަމުގައި ބަލައިފައެވެ. އެ ހިސާބުން އަތުގައި ބިޑި އެޅުވީއެވެ.
މޫސާމަނިކު ވެސް ލައްކަ އިރު ފިލައިގެން އުޅުނެވެ. އިރުއޮއްސެން އުޅެނިކޮށް އޭނާ ފިލައި އޮތް "ހޮރު" މީހަކަށް ފެނިގެން މިރުސް ދުންއެޅިއެވެ. ހޮރުން ނުކުމެގެން އޭނާ ދުވެފައި ދިޔައީ އިބްރާހީމްފުޅުގެ ގެއަށެވެ. އޭރު އިބްރާހީމްފުޅު ވެސް އިނީ ދެ އަތުގައި ބިޑި އަޅުވާފައި ގޮނޑިއެއްގައި ބައިންދާފައެވެ.
"މި ގެއަށް ނުވަދޭ! ހެޔޮނުވާނެ،" އިބްރާހީމްފުޅު ބުންޏެވެ. "ކުށްވެރި ވާނީ އަހަރެން. އަހަންނަކީ މުސްކުޅިއެއް. އާދޭސްކުރަން."
"މީހުންނަށް ކާޑު ނުދީފަ ގެޔަށް ކާޑު އެއްކުރި އިރަކު ތި ހަނދާނެއް ނެތް؟" މޫސާމަނިކު ރުޅި އައިސްފައި ބުންޏެވެ. "ކަލެޔާ ހެދި މަ ވެސް މަޅީގަ ބެދިފަ މިހިރީ. ތެދުވޭ ތެދުވޭ! ހިނގާ އަށިގެއަށް."
މޫސާމަނިކު ގޮނޑީގައި ހިފައި ދަމައިގަތްގަތީނުން އިބްރާހިމްފުޅު ގޮނޑިން ވައްޓައިލިއެވެ. ގޮނޑިން ހަމަލަ ވެސް ދިނެވެ.
"ތިޔަހެން ނަހަދާށޭ! އަހަރެން ދޫކޮށްލާށޭ! އޭރުން ސަރުކާރުގެ ބޭނުން މަގާމެއް ކަލެއަށް ހަމަޖައްސައިދޭނަން." އިބްރާހިމްފުޅު ބުންޏެވެ.
"ތިޔަ ސަރުކާރަކުން މަ އެއްވެސް ކަމެއް ބޭނުމެއް ނޫން،" މޫސާމަނިކު ބުންޏެވެ. "ކުރިން ވެސް މަށެއް ސަރުކާރަކު ނޫޅެން. ދެން ވެސް ނޫޅޭނަން. އަހަރެން ކައި އުޅުނީ ވައްކަން ކޮށްގެން. ދެން ވެސް ކުރާނީ ވައްކަން." (ނުނިމޭ)