ނުސާފު ވައިގެ ތެރެއިން ފެންނަނީ ނުރައްކާ!

ރާއްޖެ މަތިން 20،000 ފޫޓަށް ވުރެ އުހުގައި އުދުހޭއިރު، ރީތި ރަށްތަކުގެ މަތީގައި އަޅާފައި އޮތް ރަޖާގަނޑެއް ފަދައިން މި ނުސާފު ވައިގެ ފަށަލަ ފެނެ އެވެ. މިއީ ވަރަށް ރީއްޗަށް، ވަކިން އެނގެން އޮންނަ ފަށަލައެކެވެ. ތަޣައްޔަރު ވެފައިވާ ފަށަލަ އާއި އޭގެ މަތީގައިވާ ސާފު ވައިގެ ފަށަލަ ވަކިކޮށްދޭ ސާފު ރޮނގެއް، އެ އުސްމިނުން ބަލާއިރު ފެންނަން ހުރެ އެވެ.

މިއީ ގައުމީ އެއާލައިން، މޯލްޑިވިއަންގެ ކެޕްޓަން މައުމަން ސައުދު އެ މަންޒަރު ސިފަކޮށްދިން ގޮތެވެ. 

މައުމަން ބުނި ގޮތުގައި، ނުސާފުކަން ނުވަތަ "ހޭޒް"ގެ މި ފަށަލަ އާންމުކޮށް ހުންނަނީ ބިމަށް ވުރެ 4،000 އާއި 6،000 ފޫޓާ ދެމެދުގެ އުސްމިނެއްގަ އެވެ. ނަމަވެސް، އެ މިންވަރު ބައެއް ފަހަރު ބަދަލުވެ އެވެ.

ރާއްޖޭގައި އާންމުކޮށް ދުރު ފެންނަ ހިސާބު ހުންނަނީ 5-9 ކިލޯމީޓަރާ ދެމެދުގަ އެވެ. ނަމަވެސް، ވައި ނުސާފުވުމުގެ ސަބަބުން ބައެއް ފަހަރު އެ އަށް ވުރެ ދަށްވެ، ދެ ކިލޯމީޓަރަށް ވުރެ ދަށްވާ ފަހަރު ވެސް މިހާރު އާދެ އެވެ. 

މައުމަން ބުނީ ކޮންމެ އަހަރަކު ވެސް މި ބަދަލު ފެންނަނީ އެއްގޮތަކަށް، އިރުވައި މޫސުމުން ފެށި އިރުއުތުރުން ވައި ޖެހެން ފެށުމާ އެކުގައި ކަމަށެވެ. ވައިގެ ތަޣައްޔަރުކަން ހުންނަ މިންވަރަކުން އެ ފަށަލަ ބައެއް ފަހަރު ތުނިކޮށް، އަދި އަނެއްބައި ފަހަރު ވަރަށް ބޯކޮށް ފެންނަ ކަމަށާއި ވައި އެއްކޮށް ސާފުވަނީ ހުޅަނގު މޫސުން ފެށި ވައިގެ މިސްރާބު ބަދަލުވުމުން ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ. 

"ޕައިލެޓެއްގެ ނަޒަރުން ބަލާ ނަމަ، ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުތަކުގައި މި ނުސާފު ފަށަލަ ދުވަހުން ދުވަހަށް ބޮޑުވަމުން ނުވަތަ ގޯސްވަމުންދާކަން ފާހަގަކުރެވޭ،" ނުސާފު ވައިގެ ވާހަކަތަކާއި ފޮޓޯތައް އެކްސްގައި އާންމުކޮށް ޕޯސްޓުކުރާ މައުމަން ބުންޏެވެ. 

މައުމަން ދުއްވަނީ އިންސްޓްރޫމެންޓް ފްލައިޓް ރޫލްސް (އައިއެފްއާރު)ގެ ދަށުން ދުއްވާ ބޮޑެތި ބޯޓުފަހަރެވެ. އެއީ ދުރު ފެންނަ މިންވަރު ދަށް ހާލަތްތަކުގައި ވެސް ދުއްވުމުގެ ގާބިލްކަން ހުންނަ ބޯޓުތަކެވެ.

އޭނާ ބުނި ގޮތުގައި، މީގެ އަސަރު އެންމެ ބޮޑަށް ކުރަނީ، އާންމުކޮށް ވަރަށް ތިރިން ދުއްވާ، ވިޝުއަލް ފްލައިޓް ރޫލްސް (ވީއެފްއާރު) އަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ބަރޯސާވެގެން އޮޕަރޭޓްކުރާ ސީޕްލޭންގެ ދަތުރުތަކަށެވެ. 

ވީއެފްއާރަކީ ޕައިލެޓްގެ ލޮލަށް ފެންނަ ފެނުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ބޯޓު ދުއްވުމެވެ.

"ސީޕްލޭންތައް އާންމުކޮށް އުދުހެނީ 6،000 ފޫޓަށް ވުރެ ތިރިން ކަމަށްވުމާ އެކު، މުޅި ދަތުރުގެ ބޮޑު ބައެއް ހޭދަކުރަން ޖެހެނީ މި ބުނާ ނުސާފު ވައިގެ ފަށަލައިގެ ތެރޭގައި. މިއީ ސަލާމަތީ ގޮތުން ނުރައްކާތެރި ކަމެއް ނޫނަސް، ޕައިލެޓުން ވަރަށް ބޮޑަށް ސަމާލުވާން ޖެހޭ ކަމެއް،" މައުމަން ބުންޏެވެ.

"ބައެއް ފަހަރު ދުރު ފެންނަ ވަރު، ވީއެފްއާރުގެ މިންގަނޑަށް ވުރެ ދަށްވުމުން، ޕައިލެޓުންނަށް ސްޕެޝަލް ވީއެފްއާރުގެ އުސޫލުގެ ދަށުން (އާންމު މިންގަނޑަށް ވުރެ ދަށް ހާލަތްތަކުގައި ހުއްދަދެވޭ އުސޫލެއް) ދަތުރުކުރަން ޖެހޭ."

ތަޣައްޔަރު ވައިގެ ވާހަކަ ދެއްކެވޭއިރު، ގިނަ ފަހަރަށް ހިޔާލަށް ގެނެވެނީ ޖައްވުގެ ތެރެއިން މި ފެންނަ ނުސާފުކަމެވެ. އެކަމަކު، މީގެ ނުރައްކާ އަހަރެމެންގެ ލޮލަށް "ނުފެންނަހާ" ބޮޑެވެ. 

މި ނުސާފު ވައިގެ ތެރޭގައި އަހަރެމެން ނޭވާލާއިރު، "ފައިން ޕާޓިކިއުލޭޓް މެޓާ" (ހިރަފުސް ކުނޑި) ނުވަތަ ޕީއެމް2.5 ހަށިގަނޑުގެ ތެރެއަށް ވަދެގެންދެ އެވެ. ލޮލަށް ނުފެންނަ މި ކުދި ކުނޑިތައް ހަށިގަނޑުގެ ދިފާއީ ނިޒާމު ފަހަނައަޅައި، ފުއްޕާމޭގެ ސެލްތަކުގެ ތެރެއިން ސީދާ ހަށިގަނޑުގެ ލޭ ދައުރުވުމުގެ ތެރެއަށް ދަތުރު ކުރެ އެވެ. 

މީގެ ސަބަބުން މުޅި ހަށިގަނޑުގައި އިންފްލެމޭޝަން (ދުޅަހެޔޮކަމަށް ހުރަސްއެޅުން) އުފައްދައި، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އިތުރުން ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކުގެ ނިޒާމަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ދެ އެވެ. އަދި ސިކުނޑީގެ ބަލިތައް ޖެހުމަށް ވެސް މީގެ ސަބަބުން މަގުފަހިވެ އެވެ. 

ވައި ނުސާފުވުމުގެ ނުރައްކާ މިހާރު އެންމެ ބޮޑު އިންޑިއާގެ ވެރިރަށް ނިއު ދިއްލީގައި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ބަލިތަކުގައި އަހަރަކު 17،000 އަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން މަރުވާ ކަމަށް ރިޕޯޓުތަކުގައިވެ އެވެ. 

މައުލޫމާތު ހޯދައި ލިބިގަތުމުގެ ހައްގުގެ ގާނޫނުގެ ދަށުން "މިހާރު" އިން އެދިގެން ހެލްތު ޕްރޮޓެކްޝަން އެޖެންސީ (އެޗްޕީއޭ) އިން ދިން މައުލޫމާތުގައިވާ ގޮތުގައި، މިދިޔަ ފަސް އަހަރު އިރުވައި މޫސުމުގެ ދުވަސްވަރު (ޑިސެމްބަރުން އެޕްރީލަށް) ރާއްޖޭގައި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ބަލިތައް ރިޕޯޓްކުރި އަދަދު ވަނީ އަހަރަކަށް ވުރެ އަހަރެއް އިތުރުވެފަ އެވެ. 

އެޗްޕީއޭ އިން ދިން ތަފާސްހިސާބުތަކުގައިވާ ގޮތުގައި؛ 

މި މައުލޫމާތުގައިވާ ގޮތުގައި 2023-2024 އަދި 2024-2025 (ޑިސެމްބަރު-އެޕްރީލް)ގައި ކޭސްތައް ރިޕޯޓްކުރި އަދަދު ކުޑަކޮށް ދަށްވި ކަމަށް ދައްކާއިރު، އެ ދެ އަހަރަކީ ރާއްޖެއަށް އިރުވައި މޫސުން ވަރަށް ލަހުން ފެށުނު ދެ އަހަރެވެ. އެހެންވެ، އެ އަދަދުތައް ދަށްވުމާ އެކަމާ ގުޅުމެއް އޮތް ކަމަށް ބެލުމުގެ ފުރުސަތު ވެސް އެބައޮތެވެ. 

ބޭރުތެރޭގައި ހޭދަކުރާ ވަގުތު މަދުކުރުމާއި ބޭރަށް ނުކުންނައިރު މާސްކު އެޅުމާއި ގޭގައި އެއާ ޕިއުރިފަޔާ ބޭނުންކުރުން މަޖުބޫރު ވެއްޖެ ކަމުގެ އިންޒާރެއް މި ނަންބަރުތަކުން ދެ އެވެ. އަދި މިއީ ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތައް ވަރުގަދަކުރަންވީ ކަމުގެ ސިގުނަލެކެވެ. 

ރާއްޖޭގެ ޖައްވު ތަޣައްޔަރު ވަނީ އިރުވައި މޫސުން ފެށުމާ އެކު، އުތުރު އިންޑިއާގެ ސަރަހައްދުތަކުން އަންނަ ނުސާފު ވައިގެ ސަބަބުންނެވެ. މި ތަޣައްޔަރު ވައިގައި އެކުލެވިގެން ވަނީ ހިރަފުހާއި ކާރުހާނާތަކުން އަރާ ދުމެވެ. އަދި ދަނޑުވެރިކަމުން އުފެދޭ ކުނި ނައްތާލުމަށް އެ ތަކެތި އެންދުމާއި ކަރަންޓު އުފެއްދުމަށް ކޯލް އެންދުން އަދި އުމްރާނީ ތަރައްގީއަށް ހިންގާ ބޮޑެތި ކޮންސްޓްރަކްޝަން މަސައްކަތްތަކުން އުފެދޭ ކުނޑި އާއި ދުމެވެ.

ތިމާވެއްޓާ ބެހޭ މިނިސްޓްރީން ޑިސެމްބަރު 2024 ގައި އާންމުކޮށްފައިވާ "މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް އެކްޝަން ޕްލޭން އޮން އެއާ ޕޮލިއުޝަން" އިން އެނގޭ ގޮތުގައި މާލެ މަތީގައި އުފެދޭ ނުސާފުވައިގެ 70 ޕަސެންޓަކީ ސަރަހައްދީ ގޮތުން ރާއްޖެ މައްޗަށް ޖަމާވާ ނުސާފު ވަޔެވެ. ބާކީ 30 ޕަސެންޓަކީ މިތަނުގައި ދުއްވާ އެކި ކަހަލަ އުޅަނދުތަކުން އަދި އެ ނޫން ވެސް ގޮތްގޮތުން އުފެދޭ ނުސާފު ވަޔެވެ. 

މާލެ ސަރަހައްދުގައި ދުއްވާ އުޅަނދުތަކުގެ އަދަދު ވެސް ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައި އިންތިހާއަށް އިތުރުވުމާއި ކަރަންޓު އުފައްދަން ތެޔޮ އަންދާ މިންވަރު އިތުރުވުމަކީ މި ހާލަތު އިތުރަށް ގޯސްވުމަށް މެދުވެރިވާ ސަބަބެކެވެ. 

މިދިޔަ އަހަރު އިސްލާމިކް ޔުނިވާސިޓީ (އައިޔޫއެމް)ގެ ރިސާޗް ޓީމުން ހެދި ދިރާސާއިން އެނގޭ ގޮތުގައި ކާރާއި ސައިކަލް ހިމެނޭ ގޮތަށް މާލެ ސަރަހައްދުގައި 119،472 ވެހިކަލް ދުއްވަ އެވެ. އެ ހުރިހާ ވެހިކަލެއް ދުއްވާ ނަމަ ގާތްގަނޑަކަށް އަހަރަކު 400،000 - 550،000 މެޓްރިކް ޓަނުގެ ވިހަ ގޭސްތައް ޖައްވަށް ބޭރުވާނެ ކަމަށް އަންދާޒާކުރެވެ އެވެ. 

ރާއްޖޭގައި ބޭނުންކުރާ ކަރަންޓުގެ 93 ޕަސެންޓަކީ ތެލުން އުފައްދާ ހަކަތަ އެވެ. އޭގެން ވެސް 433،000 މެޓްރިކް ޓަނުގެ ވިހަ ގޭސްތައް ޖައްވަށް ބޭރުވާނެ ކަމަށް އަންދާޒާކުރެވެ އެވެ. 

ތިމާވެއްޓާ ބެހޭ މިނިސްޓްރީން އާންމުކޮށްފައިވާ 2024 ވަނަ އަހަރުގެ "އެނުއަލް އެއާ ކޮލިޓީ" ރިޕޯޓުގައި ވެސް ބުނީ އާންމު ގޮތެއްގައި، ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ޑިސެމްބަރުން ފެށިގެން މާޗު މަހުގެ ނިޔަލަށް ރާއްޖޭގެ ޖައްވު ވަރަށް ބޮޑަށް ތަޣައްޔަރުވާ ކަމަށެވެ. "ހޭޒް"ގެ އަސަރު ނެތް ދުވަސްވަރު ވެސް، ވިލިމާލެއަށް ވުރެ މާލޭގެ ވައި ނުސާފުވާ ވަރު އިތުރު ކަމަށް އެ ރިޕޯޓުގައި ބުންޏެވެ.

އެ އަހަރު ވައި ނުސާފުވި މިންވަރު އެންމެ މަތީގައި ހުރީ ޖެނުއަރީ މަހު އެވެ. ވައި އެންމެ ބޮޑަށް ނުސާފުވި ކަމަށް ރެކޯޑް ކުރެވުނު ޖެނުއަރީ 15، 2024 ގައި މާލޭގައި ޕީއެމް2.5 ހުރީ ކޮންމެ ކިއުބިކް މީޓަރެއްގައި 90.46 މައިކްރޯ ގްރާމްގަ އެވެ. އެއީ ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމިއްޔާއިން ކަނޑައަޅާފައިވާ އެންމެ ދަށް މިންވަރަށް ވުރެ 18 ގުނަ މަތީ އަދަދެކެވެ.

މި އަހަރުގެ މިހާތަނަށް އެންމެ ބޮޑަށް ވައި ނުސާފުވި ދުވަސްތަކުގައި ވެސް ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމިއްޔާއިން ކަނޑައަޅާފައިވާ އެންމެ ދަށް މިންވަރަށް ވުރެ 15-19 ގުނަ މަތިވެފައިވެ އެވެ. 

މީގެ 27 އަހަރު ކުރިން 1999 ގައި ޔޫރަޕާއި އިންޑިއާ އަދި އެމެރިކާގެ 200 އަށް ވުރެ ގިނަ ސައިންސްވެރިން ބައިވެރިވެގެން ކުރިއަށް ގެންދިޔަ "އިންޑިއަން އޯޝަން އެކްސްޕެރިމެންޓް" އިން ވަނީ އިންޑިއާ ކަނޑުގެ އުތުރުގެ ސަރަހައްދާއި ރާއްޖޭގެ މަތީގައި ދާއިމީ "ބްރައުން ކްލައުޑް" ނުވަތަ މުށިކުލައިގެ ދުންފިނީގެ ފަށަލައެއް އުފެދިފައިވާކަން އެނގިފަ އެވެ. 

މި ސަރަހައްދުގެ ޖައްވު ތަޣައްޔަރުކުރާ މާއްދާތަކުގެ ގާތްގަނޑަކަށް 75-80 ޕަސެންޓް އުފެދެނީ ދެކުނު އޭޝިއާ އާއި ދެކުނު އިރުމަތީ އޭޝިއާގެ ގައުމުތަކުގައި ހިންގާ އިންސާނީ ހަރަކާތްތަކުގެ ސަބަބުން ކަމަށް އެ ދިރާސާގައި ވެސް ބުނެފައިވެ އެވެ.

މީގެން އެނގެނީ ނުސާފު ވައިގެ އަސަރު ރާއްޖެއަށް ކުރާތާ އެތައް އަހަރެއް ވެއްޖެ ކަމެވެ. ނަމަވެސް، މީގެ ނުރައްކާ ބޮޑުވެ، އާންމު ދިރިއުޅުމަށް މިހާރު ކުރާ އަސަރު ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން މީހުންނަށް މިކަން ބޮޑަށް ފާހަގަވާން ފެށީ އަދި ކިރިޔާ އެވެ. 

ވައިގެ ނުސާފުކަން ކުޑަކުރުމުގައި ގަސްގަހާގެއްސަކީ ވެސް ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ނަމަވެސް، ރާއްޖޭގައި ތަރައްގީގެ މަޝްރޫއުތައް ހިންގުމުގެ ނަމުގައި ގަސްތައް ކެނޑުމަކީ މިހާރު އާންމު ކަމެކެވެ. 

ދައުލަތުގެ އެކި މަގާމުތަކުގެ އިތުރުން، އަމިއްލަ ވިޔަފާރިތަކުގައި ކޯޕަރޭޓް ގަވަނަންސާއި އިންވެސްޓްމަންޓް އަދި ސްޓްރެޓެޖީގެ ދާއިރާގައި ކޮންސަލްޓިން ދިނުމާއި މަތީ ތައުލީމު ދިނުމުގެ ދާއިރާގައި ހިދުމަތް ކުރައްވަމުން ގެންދަވާ އަނިލް އާދަމް މިދިޔަ މަހު "މިހާރު"އަށް ލިޔުއްވި ކޮލަމެއްގައި ވިދާޅުވީ ނުސާފުވައި ރާއްޖެ މަތިން ނައްތާލެވެން އޮތީ ހާރިޖީ މަސައްކަތުން ކަމަށެވެ. 

އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މިކަމަށް އެންމެ ރަނގަޅު ހައްލެއް ހޯދެން އޮތީ ޔޫރަޕްގެ ގައުމުތަކުން 1960ގެ ކުރީކޮޅު ހައްލު ހޯދި ގޮތެވެ. 

އިނގިރޭސި ވިލާތާއި ޖަރުމަން ކަހަލަ ޔޫރަޕްގެ ބައެއް ގައުމުތަކުން ފަސްދޮޅަހުގެ އަހަރުތަކުގައި އިންޑަސްޓްރިއަލް މަސައްކަތްތައް ކުރިއަށް ގެންދަން ފެށުމުން ނުސާފުވައި އެތައް ގުނައަކުން އިތުރުވެ، ސްކެންޑިނޭވިއާ ފަދަ ގައުމުތަކަށް ޖަމާވި އެވެ. އަދި އެސިޑް ވާރޭ ވެހުން ފަދަ ނުރައްކާތެރި ހާދިސާތައް ހިނގި އެވެ. އޭގެ ނަތީޖާއަކަށްވީ 1979 ގައި ވިލާތުގެ އިއްތިހާދުން އިސްނަގައި "ލޯންގްރޭންޖް ޓްރާންސްބައުންޑަރީ އެއާ ޕޮލިއުޝަން"ގެ ނަމުގައި މުއާހަދާއެއް ފާސްކޮށް، ގައުމުތައް ގުޅިގެން ނުސާފުވައި މޮނިޓާކުރުމުގައި އެކުގައި މަސައްކަތްކުރަން ފެށުމެވެ. އަދި ނުސާފުވައި އުފެދުމަށް މެދުވެރިވާ ކަންކަން މަދުކުރުމުގެ އިމަކަށް އެއްބަސްވެ، އަމަލު ކުރަން ފެށުމެވެ.

"ޔޫރަޕުގެ ތިމާވެއްޓާ ބެހޭ އެޖެންސީން ހާމަކުރާ ގޮތުގައި 1990 އިން 2012 ވަނަ އަހަރާ ދޭތެރޭ ނުސާފުވައިގެ 80 ޕަސެންޓު ވަނީ އެ ބައްރުން ނައްތާލެވިފަ އެވެ،" އަނިލް ލިޔުއްވާފައިވެ އެވެ. 

އެހެންވެ، ރާއްޖެ ވެސް ސާކުގެ ގައުމުތަކާ އެކު، މިފަދަ އެއްބަސްވުމަކަށް ދިއުމަށް އިސްވެ މަސައްކަތްކުރުން މުހިންމު ކަމަށް އޭނާ ގަބޫލުކުރައްވަ އެވެ. 

ރާއްޖޭގެ ވައި ނުސާފުވާ މައްސަލަ ސަރުކާރުން ސީރިއަސްކޮށް ބަލާތޯ، އާރުޓީއައި މެދުވެރިކޮށް "މިހާރު"އިން ކުރި ސުވާލަށް ދިން ޖަވާބުގައި ތިމާވެއްޓާ ބެހޭ މިނިސްޓްރީން ބުނީ ޓްރާންސްބައުންޑާ ހޭޒް/ޕޮލިއުޝަންގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ވައި ނުސާފުވުމަށް މި ދިމާވާ މައްސަލައަކީ އާންމު ސިއްހަތަށާއި ތިމާވެއްޓަށް ހުރި ނުރައްކަލެއްގެ ގޮތުގައި ސަރުކާރުން ގަބޫލުކުރާ ކަމަށެވެ. އަދި އެކަމަށް ސަރުކާރުން ހާއްސަ ސަމާލުކަމެއްދޭ ކަމަށް ވެސް ބުންޏެވެ. 

މިނިސްޓްރީން ބުނީ ރާއްޖޭގެ ވައިގެ ސާފު މިނުގެ ހާލަތު ދެނެގަތުމަށް، ވަކިން ހާއްސަކޮށް ޓްރާންސްބައުންޑާ އެއާ ޕޮލިއުޝަން ދިރާސާކުރުމުގެ މަސައްކަތް މެޓް އޮފީހުގެ ހދ. ހަނިމާދޫ މޯލްޑިވްސް ކްލައިމެޓް އޮބްޒަވޭޓަރުން ކުރާ ކަމަށެވެ. އަދި އެ ދާއިރާއިން މިހާތަނަށް ކުރެވުނު ދިރާސާތައް އެކި ސައިންޓިފިކް ޖާނަލްތަކުގައި ޝާއިއުކޮށްފައިވާ ކަމަށް ވެސް ބުންޏެވެ. 

"ވައިގެ ކޮލިޓީ މޮނިޓާކުރުން ހަރުދަނާކުރުމަށް، ރެގިއުލޭޓާ ރެފަރެންސް ގްރޭޑް ސްޓޭޝަންތައް ގާއިމުކުރުމަށް ޕްރޮޖެކްޓެއް އެކުލަވާލާ ކުރިއަށް އެބަދެ އެވެ. މި ޕްރޮޖެކްޓުގެ ދަށުން މާލެ ސިޓީގައި އެއާ ކޮލިޓީ މޮނިޓަރިން ސްޓޭޝަން ގާއިމުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ދަނީ ކުރެވެމުންނެވެ،" މިނިސްޓްރީން ބުންޏެވެ.

ވައިގެ ކޮލިޓީ ބެލެހެއްޓުމުގެ ދާއިރާގެ ގާބިލުކަން އިތުރުކުރުމަށްޓަކާ ފަންނީ އަދި މާލީ އެހީ ހޯދުމަށް، ސަރަހައްދީ އަދި ބައިނަލްއަގުވާމީ ބައިވެރިންނާ ގުޅިގެން މައުލޫމާތު ބަދަލުކުރުމުގައި ބައިވެރިވެ މަސައްކަތްތައް ކުރަމުން ގެންދާ ކަމަށް ވެސް މިނިސްޓްރީން ބުންޏެވެ. 

"ޓްރާންސްބައުންޑާ ހޭޒް/ޕޮލިއުޝަން އަކީ އެއް ގައުމަކުން އަމިއްލައަށް ހައްލު ހޯދޭނެ މައްސަލައަކަށް ނުވާއިރު މިކަމަށް ރަނގަޅު ހައްލެއް ލިބޭނެ ގޮތްތައް ދެނެގަތުމަށް ގައުމީ އަދި ސަރަހައްދީ ފެންވަރުގައި ބޭއްވޭ އެކި މަޝްވަރާތަކުގައި ބައިވެރިވެ އެވެ،" މިނިސްޓްރީން ދިން ޖަވާބުގައިވެ އެވެ.

ކެޕްޓަން މައުމަން ބުނި ގޮތުގައި، ނުސާފު ވައިގެ ތެރެއިން އޭނާއަށް "ތިން ކަމެއް ފެނެ" އެވެ. 

ފުރަތަމަ ކަމަކީ މަތިން ބަލާއިރު ފެންނަ ރާއްޖޭގެ ރަށްތަކުގެ ރީތިކަން މި ނުސާފު ވައިގެ ފަށަލައިން ފޮރުވުމެވެ. ރާއްޖެ އަންނަ އެތައް ޓޫރިސްޓުން ހިތްހަމަޖެހުން ހޯދަނީ ނޫކުލައިގެ ރީތި ސާފު މޫދާއި އުޑުމަތީގެ މަންޒަރުތަކުންނެވެ. އެކަމަކު، ޓޫރިސްޓުން ރާއްޖެއަށް އެންމެ ގިނައިން ދަތުރުކުރާ މި ދުވަސްވަރު އެ މަންޒަރު މި އޮންނަނީ ފޮރުވިފަ އެވެ. 

ޓޫރިސްޓުން އެންމެ ގިނައިން ދަތުރުކޮށް އުޅޭ ސީޕްލޭންތަކުން ދާއިރު އެ ފެންނަ ރަށްރަށުގެ ހިތްގައިމުކަން ވެސް ނުސާފު ވައިގެ ތެރެއަށް "ގެއްލެނީ" އެވެ. 

"ދެވަނަ ކަމަކީ، އާންމުންގެ ހޭލުންތެރިކަމާ މެދު އޮތް ކަންބޮޑުވުން. މިކަމުގެ ސީރިޔަސްކަން އާންމުންނަށް އެނގެން ޖެހޭ މިންވަރަށް ނޭނގޭ. ނަމަވެސް، މިފަހަކަށް އައިސް މިކަމަށް މީހުން ދޭ ސަމާލުކަން އިތުރުވަމުންދާކަން ފާހަގަވޭ،" އޭނާ ބުންޏެވެ. 

ނުސާފު ވަޔަކީ ސިއްހީ ގޮތުން ނުރައްކާ ބޮޑު ކަމަކަށް ވުމުން، ވަކިން ހާއްސަކޮށް ކުޑަކުދިންނާއި އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުން އަދި ބަލި މީހުން މިކަމުން ރައްކާތެރިވުމަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.

ދެން އޮތީ، މައުމަން ވެސް ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ސަރުކާރުގެ ޒިންމާ އެވެ. ގައުމީ ފެންވަރުގަ އާއި ބައިނަލްއަގުވާމީ ފެންވަރުގައި ވެސް މިކަމަށް ހައްލެއް ހޯދަން ކުރާ މަސައްކަތް އިތުރު ހަރުފަތަކަށް ގެންދަން ޖެހެ އެވެ. 

އެހެން ގައުމުތަކުން އުފެދޭ ތަޣައްޔަރުކަން، ވަޔާ އެކު ރާއްޖެ އައުމުން ހުރިހާ ދިމާލަކަުން ވެސް މި ފެންނަނީ މިކަމުގެ ނުރައްކާ ބޮޑުކަމެވެ. މިއީ ސިއްހަތާއި ތިމާވެއްޓާއި އިގުތިސާދަށް ވެސް އޮތް ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ.